Painting the transition

The Thukhuma Collection focuses on Myanmar’s transitional decade of the 2010s. With that decade passing into history, an opportunity arises to examine it through the paintings exhibited here. We thus reached out to some of the 120 or so artists in the collection and invited them to talk about one of their own artworks. We asked why they’d chosen or created it, and how both their life as an artist, and Myanmar, had changed in the 2010s. The brief interviews, plus the selected paintings, will be uploaded below. Works by artists who passed away during the decade will be displayed alongside this introductory post. This painting is by Eain Aye Kyaw.

I

အပြောင်းအလဲကာလကို ဆေးချယ်ခြင်း

သုခုမတွင် စုစည်းထားသည့် ပန်းချီကားများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကူးအပြောင်းကာလဖြစ်သော ၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်ကို အလေးပေး ဖော်ပြထားပါသည်။ ထိုဆယ်စုနှစ်သည် သမိုင်းတွင်ကျန်ခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် ယခုပြသထားသည့် ပန်းချီကားများမှတဆင့် ထိုဆယ်စုနှစ်ကို သုံးသပ်ရန် အခွင့်အလမ်းရှိလာပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤစုစည်းမှုတွင် ပါဝင်သည့် ပန်းချီဆရာ ၁၂၀ အနက်မှ အချို့ထံသို့ ဆက်သွယ်ပြီး ၎င်းတို့၏ပန်းချီကားတစ်ခု အကြောင်းပြောရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့ပါသည်။ ထို့နောက် ပန်းချီကားကို ဘာကြောင့် ရွေးရကြောင်း သို့မဟုတ် ဖန်တီးခဲ့ကြောင်းနှင့် ၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်တွင် ၎င်းတို့၏ ပန်းချီဆရာဘဝနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် မည်သို့ အပြောင်းအလဲများဖြစ်သွားကြောင်း မေးခဲ့ပါသည်။ အတိုချုပ်အင်တာဗျူးနှင့် ရွေးချယ်ထားသည့် ပန်းချီကားများကို စုစည်း၍ အောက်တွင် ဖော်ပြသွားမည်ဖြစ်ပါသည်။ ပြီးခဲ့သည့်ဆယ်စုနှစ်တွင် ဆုံးပါးသွားသည့် ပန်းချီဆရာများ၏ ပန်းချီများကိုတော့ ဤမိတ်ဆက်စာနှင့် အတူတွဲ၍ ဖော်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။ ဤပန်းချီကားကို အိမ်အေးကျော်မှ ရေးဆွဲပါသည်။ 

I

Ian Holliday

အောင်ကောင်းမြတ်

၂၀၂၀ သင်္ကြန်

Zwe Mon

Why did you choose this painting?

I chose this painting because it’s my own style. This girl was born together with my elder son. Previously I’d worked so much as a ghost artist. Then U Aung Soe Min told me to stop doing that and develop my own style. I created this girl to represent me and Myanmar women. I have big eyes, which in literature reveal honesty. So I painted them. Aung San Suu Kyi is a female icon, so I included her hairstyle. According to local people, a mole under the eye will bring bad luck. A woman will encounter divorce or the death of her husband. But I have that mole and I love it. I don’t believe it will change my fate. When I face hardship, I remind myself I mustn’t fail because people will point to my mole. So I give girls a mole and turn them into strong and brave women. In the 1970s, there was a 3Rs literacy campaign. I think women should be able to read. Otherwise they’re easily deceived. For a girl, the worst deception is sexual exploitation. A teacher or a boss might try that. An uneducated girl will cry and suffer, and the perpetrator will keep doing it. I included the 3Rs so girls won’t be ignorant and mute.

Has Myanmar changed in the past decade?

For the system to change, people must change. Women are always oppressed, though lately they’ve learned to speak up against sexual and personal attacks. They know how to find a solution. There’s a problem every Myanmar woman faces. I experienced it two days ago on my way home. I was catcalled. ‘Hey love, sweetie, are you alone?’ When they see a woman, they don’t see her dignity and values. They see her as a sex object. I’m now in my second marriage. In my first one we were both artists. Because I’m a woman, I was expected to look after our son and do household chores. I was allowed to paint only after I’d met my husband’s painting needs. That’s discrimination. After the marriage collapsed, everyone blamed me. Then I tried to survive on my own. But most professional artists are men, and some wanted sexual favours. A best-selling artist started sexting me. At first I tried to avoid him. But then I decided to confront him because we’re like brother and sister. I also said I’d tell his wife. But they all claimed a friend had used his phone to do that. They don’t see me as a colleague. They see me as an unmarried woman from whom they can get sexual favours. If I’m silent, it will continue. Today we have a right to talk about harassment, and there are people who can advise and support us. But the Myanmar Artists Organization doesn’t protect us, and it doesn’t have a culture of accountability. So together with some other female artists I want to form a group to fight sexual violence.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

My first problem was language. I couldn’t speak English, so I couldn’t meet foreigners who were interested in my work. Plus artists are controlled by gallery owners. I couldn’t refuse if they asked me to copy a painting because I had to have a good relationship with them. Even if my painting was bought, I wasn’t sure when I’d get my very small share. As I faced so much hardship, I felt sad. I was proud to be an artist, but sometimes I felt like a beggar. So I learned to design jewellery to make ends meet. I used my spare money to paint and sent my favorite paintings only to Nawaday Tharlar Gallery. Then I started to feel like an artist again.

28 June 2020

I

ဇွဲမွန်

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရွေးတာလဲ။

ဒီပုံကိုရွေးတာက ကျမရဲ့ ကိုယ်ပိုင် ဟန်တစ်ခုဖြစ်လို့ပါ။ ကောင်မလေးပုံက ကျမသားအကြီးနဲ့အတူ မွေးလာတာ။ အရင်တုန်းက ပန်းချီကားတွေအများကြီး သူများအတွက် ရှဲဒိုးရေးပေးရတယ်။ ဦးအောင်စိုးမင်းက ကျမကို ဒီလိုမနေပဲ ကိုယ်ပိုင်ဟန်တစ်ခုဖြစ်အောင် ကြိုးစားဖို့ ပြောတယ်။ ဒီကောင်မလေးကို စဖန်တီးတော့ ကျမနဲ့ မြန်မာအမျိုးသမီးတွေကို ကိုယ်စားပြု ဖန်တီးတာ။ ကျမကိုယ်တိုင်လည်း မျက်လုံးပြူးတဲ့အထဲမှာပါတယ်။ စာတွေ ထဲမှာ ဒီမျက်လုံးက ရိုးသားမှုကို ဖော်ပြတယ်လို့ဆိုတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံ ပုဂ္ဂိုလ်က အမျိုးသမီး စံပြပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်မို့လို့ ပန်းချီကားကို ဖွဲ့တဲ့အခါမှာ သူ့ရဲ့ ဆံပင်ပုံစံ ထည့်ထားတယ်။ မြန်မာလူမျိုးတွေရဲ့ အယူအဆအရ မျက်လုံးအောက်မှာရှိတဲ့ မှည့်က ကံဆိုးမှုတွေကိုပဲ ယူဆောင်ပေးတယ်။ အိမ်ထောင်ကွဲမယ်၊ ယောင်္ကျားဆုံးမယ်။ အဲ့မှည့်က ကျမဆီမှာ ရှိတယ်။ အဲ့မှည့်လေးကို ကျမ ချစ်တယ်။ မှည့်တစ်ခုက ကိုယ့်ရဲ့ ကံကြမ္မာကို မပြောင်းလဲနိုင်ဘူးလို့ ယူဆတယ်။ တစ်ခုခု အခက်အခဲကြုံလာတိုင်း ငါကျဆုံးလို့မဖြစ်ဘူး၊ ငါဒုက္ခရောက်သွားရင် မျက်ရည်ခံမှည့်ကြောင့်မို့လို့ လူတွေက ပြောကြမယ်။ အဲ့ဒါကြောင့် ပန်းချီကားက ကောင်မလေးတွေကို အဲ့မှည့်လေးတွေ ထည့်ပေးပြီး ခွန်အားရှိတဲ့ သတ္တိရှိတဲ့ အမျိုးသမီးလေးတွေ ဖန်တီးတာပေါ့။ ၁၉၇၀ ဝန်းကျင်လောက်မှာ စာတတ်မြောက်အောင် ကွင်းဆင်းပြီးလုပ်ပေးတဲ့ အသုံးလုံးဆိုတဲ့ လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုရှိတယ်။ မြန်မာအမျိုးသမီးတွေအနေနဲ့ စာဖတ်တတ်သင့်တယ်။ အသိပညာအတတ်ပညာ မရှိရင် အလိမ်ခံရမယ်။ မိန်းကလေး တစ်ယောက်အနေနဲ့ အဆိုးရွားဆုံး အလိမ်ခံရမှာက လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာပဲ။ ဆရာ သို့မဟုတ် အထက်လူကြီးက လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားနိုင်တယ်။ အဲ့လိုကိစ္စတွေ ကြုံလာတဲ့အခါ အသိပညာမရှိတဲ့ မိန်းကလေးတစ်ယောက်ဆို ငိုမယ်၊ တစ်ယောက်တည်းပဲ ခံစားမယ်။ ကျူးလွန်တဲ့သူက ထပ်ခါထပ်ခါ ကျူးလွန်နေမယ်။ စွံအပြီး ပညာမတတ်တဲ့ မိန်းကလေးတွေ မဖြစ်ဖို့ ရည်ရွယ်ပြီး အသုံးလုံးဆိုတာကို ထည့်ရေးတာပါ။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

လူတွေပြောင်းမှပဲ စနစ်က ပြောင်းမှာ။ ခုနှစ်တိုင်း ခုနှစ်တိုင်းမှာ အမျိုးသမီးတွေ ဖိနှိပ်ခံရတာ ရှိတယ်။ အခုနောက်ပိုင်း အမျိုးသမီးတွေက လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒါမှမဟုတ် ပုဂ္ဂိုလ်ရေး တိုက်ခိုက်ခံရတာတွေကို ထုတ်ဖော်ပြောတတ်လာတယ်။ ဘယ်လိုကိုင်တွယ်ရမလဲဆိုတဲ့ အဖြေကို ရှာတတ်လာတယ်။ မြန်မာအမျိုးသမီးတိုင်း ကြုံရတဲ့ ဒုက္ခတစ်ခုရှိတယ်။ ကျမကိုယ်တိုင် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ရက်က ရုံးကနေအိမ်ကို ပြန်လာတော့ ကြုံခဲ့ရတယ်။ လမ်းမှာ အချစ်လေး၊ အသည်းလေး တစ်ယောက်ထဲလားဆိုပြီး အစခံရတယ်။ မိန်းကလေး တစ်ယောက်ကို မြင်ရင် သူ့ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ တန်ဖိုး ဘာမှမကြည့်ဘဲ လိင်ကိစ္စကိုပဲ ကြည့်တယ်။ ကျမက အခုက ဒုတိယ အိမ်ထောင်နဲ့။ ကျမရဲ့ ပထမအိမ်ထောင်ဘက်က ပန်းချီဆရာ။ ကိုယ်က မိန်းကလေးဖြစ်တော့ ကလေးထိန်းရတယ်၊ အိမ်ထောင်မှု တွေကိုလုပ်ရတယ်။ သူပန်းချီကားရေးတာတွေ အားလုံးကို ဖြည့်ဆည်းပြီး သူ အားလုံးပြီးတော့မှ ကိုယ်က ရေးခွင့်ရှိတယ်။ ဒါဆိုလည်း ခွဲခြားခံရတာပဲ။ နောက်ပိုင်း အိမ်ထောင်ရေး ပြိုကွဲသွားတော့လည်း အားလုံးက ကျမကို အပြစ်တင်ကြတယ်။ တစ်ယောက်တည်း ပန်းချီလောကမှာ ရပ်တည်ဖို့ ကြိုးစားတာပေါ့။ ပန်းချီနဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုတာက အမျိုးသားပန်းချီဆရာများတယ်။ တချို့က အကဲစမ်းတာလေးတွေဖြစ်လာတယ်။ တစ်ခါဆိုရင် နာမည်ကြီး best seller ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်က  မက်ဆင်ဂျာကနေ လိင်ကိစ္စအကြောင်းတွေ စပြောလာတယ်။ ပထမတော့ ရှောင်ပြေးဖို့ကြိုးစားတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျမတို့က မောင်နှမတွေလို နေကြတာဖြစ်လို့ ကိုင်တွယ်ရမယ့်ကိစ္စလို့ စဉ်းစားတယ်။ အကို့ရဲ့ အမျိုးသမီးကိုလည်း ညီမ ပြန်ပြောမယ်လို့ပြောလိုက်တယ်။ ဒါပေမယ့် အားလုံးက သူမဟုတ်ပါဘူး။ သူ့သူငယ်ချင်း တစ်ယောက်က ဖုန်းယူပြီး ပြောလိုက်တာလို့ ငြင်းကြတယ်။ သူတို့အနေနဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်လို့ မမြင်ပဲ လွတ်လပ်နေတဲ့ အမျိုးသမီးတစ်ယောက်မို့လို့ သွေးတိုးစမ်းလို့ရတယ် မြင်ကြတယ်။ ငြိမ်နေမယ်ဆိုရင်လည်း ဆက်ပြီး သွေးတိုးစမ်းခံရမယ်။ ဒီဘက်ခေတ်မှာ တစ်ယောက်ယောက်က ကိုယ့်ကို စော်ကားခဲ့သည်ရှိသော် ကိုယ့်မှာ ထုတ်ဖော်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်။ ပြီးတော့ အကြံဉာဏ် ပေးမယ့်သူတွေ ဝိုင်းရံမယ့်သူတွေရှိတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံပန်းချီအစည်းအရုံးကလည်း ခုထိ ဘယ်ပန်းချီဆရာ/ပန်းချီဆရာမကိုမှ မကာကွယ်ပေးပဲ တာဝန်ယူလိုမှုအားနည်းတဲ့ အဖွဲ့အစည်းလို့ထင်မြင်မိတယ်။ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုတွေကို တိုက်ဖျက်ဖို့ တခြား အမျိုးသမီး ပန်းချီဆရာမတွေနဲ့အတူ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖွဲ့ဖို့ တိုင်ပင်ထားကြတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

ပထမပြဿနာက ဘာသာစကား အားနည်းတယ်။ အင်္ဂလိပ်စကားကို ဌာန်ကရိုင်းကျကျ မပြောနိုင်တော့ ပန်းချီကားကို ဝယ်မယ့် နိုင်ငံခြားသားတွေနဲ့ တိုက်ရိုက်မတွေ့ရဘူး။ နောက် ပြခန်းပိုင်ရှင်တွေက သေဆိုသေ ရှင်ဆိုရှင် လိုက်လုပ်ပေးရတယ်။ ပန်းချီကားတစ်ကားကို ကော်ပီကူးပေးဆိုလည်း ငြင်းပိုင်ခွင့်မရှိဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူရဲ့ ကြည်ဖြူမှုနဲ့ ဆက်အသက်ရှင်လို့ရမှာ။ ပန်းချီကားကို ဝယ်သွားပေမယ့် အဲ့တန်ဖိုးရဲ့ အစိတ်ပိုင်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ ပန်းချီဆရာ ရပိုင်ခွင့်ကို ရချင်မှရမှာ။ အခက်အခဲတွေ အများကြီးကြုံလာတော့ ဝမ်းနည်းလာတယ်။ ကိုယ့်ဘာသာ ပန်းချီဆရာလို့ ဂုဏ်ယူနေပေမယ့် တောင်းစားရသလိုပဲလို့ ခံစားလာရတယ်။ အဲ့ဒါနဲ့ ကျောက်မျက်ရတနာ ဒီဇိုင်းကို လေ့လာပြီးတော့ ဒီဇိုင်းအလုပ်နဲ့ စားဝတ်နေရေးကို ဖြေရှင်းတယ်။ အဲ့ကပိုတဲ့ငွေနဲ့ ပန်းချီရေးပြီးတော့ ကြိုက်တဲ့ပန်းချီကားတွေကို နဝဒေးသာလာပြခန်းကိုပဲ ပို့တယ်။ အဲ့အချိန်မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပန်းချီဆရာမလို့ ပြန်ခံစားလာရတယ်။

၂၀၂၀ ဂျွန် ၂၈

Aung Htet Lwin

Why did you choose this painting?

This painting was in my fourth solo show, ‘Two Hearts of Myanmar’. Yangon and Mandalay are generally thought to be our most important cities. Both were once the capital. The show focused on heritage. I spent a month painting outdoors in Mandalay. I wanted to put more effort into some paintings, and felt satisfied with this one. I wouldn’t get the same feeling if I were to redo it now.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

In 2010, I was studying at the National University of Arts and Culture, Yangon. Together with my seniors, I put my paintings into a school show. I continued to paint after I graduated in 2014. I struggled a lot. Initially my paintings were based on photos. In 2017, though, I began to paint outdoors. As our economy is spiraling down, it’s harder for artists to make a living. I run an art course to make ends meet and continue my art journey. It’s been going for two years now. I barely get by. It’s easier when I sell some paintings. Our country needs collectors to buy paintings by promising young artists like me. Then we can continue.

Has Myanmar changed in the past decade?

Many of the buildings I painted no longer exist. They’ve been demolished. Colonial buildings on Kanpat Road are no longer there. It’s now an empty field. In my opinion, that’s a loss. U Bein Bridge has changed since I painted it. Some teak pillars have been replaced by concrete, which is not beautiful. Some pillars have been damaged. The bridge has been maintained, but not as cultural heritage. I think that’s wrong.

27 June 2020

I

အောင်ထက်လွင်

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရွေးတာလဲ။

ဒီကားက Two Hearts of Myanmar ဆိုတဲ့ လေးကြိမ်မြောက် ဆိုလိုပွဲမှာ ပြတဲ့ကားပေါ့။ ရန်ကုန်နဲ့ မန္တလေးဆိုတာ မြန်မာပြည်မှာ အဓိက အကျဆုံးလို့ပြောလို့ရတာပေါ့။ နှစ်ခုလုံးက တစ်ချိန်က မြို့တော်တွေ။ ပြပွဲမှာ အဲ့ဒီမြို့နှစ်မြို့ရဲ့ အမွေအနှစ်တွေကို ရေးထားတယ်။ တချို့ကားတွေမှာ ကိုယ့်ဘက်က ထပ်လုပ်ချင်သေးတာ ရှိတယ်။ ဒီကားမှာ တော်တော်လေး စိတ်ကျေနပ်မှု ရခဲ့တယ်။ ကျနော် မန္တလေးကို ခရီးထွက်ပြီး အောက်ဒိုးရေးတာ တစ်လကြာတယ်။ အခုလက်ရှိ အဲ့ဒီပုံကို ပြန်ရေးရင်တောင် အဲ့ဒီအရသာမျိုး မရတော့ဘူး။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

၂၀၁၀ မှာက ကျနော် ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်မှာ တက်နေတုန်း။ စီနီယာတွေနဲ့တွဲပြီး ပွဲတွေမှာ ပန်းချီကားတွေ ဝင်ပြတယ်။ ၂၀၁၄ မှာ ပန်းချီကျောင်းဆင်းပြီးတယ်။ တော်တော်လေး ရုန်းကန်ရတဲ့အနေအထားကနေ စခဲ့ရတယ်။ ဓာတ်ပုံကို အခြေခံပြီးရေးရာကနေ ၂၀၁၇ ကစပြီး အောက်ဒိုးရေးတာ တော်တော်များတယ်။ တိုင်းပြည်ရဲ့ စီးပွားရေးကာလက ကျတဲ့ဘက်ကို ဦးတည်နေတယ်။ အနုပညာသမားတွေအတွက် တော်တော်လေး ကျပ်တည်းလာတယ်။ ကျနော်က မိသားစု စားဝတ်နေရေးအတွက် ပန်းချီသင်တန်းနဲ့ရပ်တည်ပြီး ပန်းချီခရီးဆက်ဖို့ ရှာရတယ်။ အခုဆို သင်တန်းဖွင့်တာ ၂ နှစ်ရှိပြီ။ လောက်တယ်ဆိုယုံပါပဲ။ အဲ့ဒီကြားထဲ ကိုယ်ရေးတဲ့ ကားလေးတွေကို ဝယ်ရင် အသက်ရှုချောင်တာပေါ့။ စုဆောင်းသူတွေ ကျနော်တို့ နိုင်ငံမှာ လိုအပ်တယ်။ သူတို့က ကျနော့်လို အလားအလာရှိမယ်ဆိုတဲ့ ပန်းချီဆရာ အငယ်တွေကို ဝယ်ပေးတယ်။ အဲ့တော့ ဆက်ပြီးသွားလို့ရတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

ကျနော်ရေးခဲ့တဲ့ အဆောက်အဦးတွေမရှိတော့ဘူး ဖြိုလိုက်ပြီ။ ကန်ပတ်လမ်းမှာ ရှိတဲ့ ရှေးကိုလိုနီခေတ်က အိမ်တွေ အခုမရှိတော့ဘူး။ ကွင်းပြင်ဖြစ်သွားပြီ။ ကျနော့်အမြင် ဒါက ဆုံးရှုံးမှုပဲ။ ဦးပိန်တံတားက ကျနော်ရေးပြီးတော့ ပြောင်းလဲတာတွေ တွေ့ရတယ်။ တချို့နေရာတွေမှာ ကျွန်းတိုင်တွေကနေ ကွန်ကရစ်တိုင်တွေပြောင်းသွားတယ်။ ကွန်ကရစ်ဆိုတာ ကြည့်လို့မလှဘူး။ တချို့နေရာတွေမှာ တိုင်တွေ ဆွေးနေတာတွေရှိတယ်။ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်သော်ငြားလည်း ဒါကို ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်အနေနဲ့ ထိန်းသိမ်းရမှာ။ လွဲနေတယ်လို့ မြင်တယ်။

၂၀၂၀ ဂျွန် ၂၇

Min Kyaw Swar

Why did you choose this painting?

You can view this scene through the windows of Lokanat Gallery. There used to be street vendors selling old books. When I was young, there were long rows of bookshops on Pansodan and 37th Streets. It was known as the university of the street. As my family struggled financially, I worked for the vendors from seventh grade. My school ran from seven in the morning to twelve noon. I came here as soon as I finished and went home in the evening. At art school I earned money by working in bookshops. I helped them set up and carry their books. I also helped sell books. I was very happy then. I loved the place and also read a lot. As I grew up with that, I used it for my paintings. When a Yangon municipal law prohibited street vendors, most bookshops disappeared from Pansodan. The bookshops in front of the Hindu temple went too. Pansodan is no longer such a special place.

Has Myanmar changed in the past decade?

The government we didn’t support has gone. A government we do support has replaced it. Still, some changes are slow. Even if you work on a painting, it takes time. For a country, some reforms will certainly take time. Five years is nothing like enough. Vendors are at a disadvantage because they can’t sell on the street anymore. Other people have been harmed by other reforms. But there have been many changes. Some things are much better.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

I’m not a successful artist. I’m just a painter. Since 2016, I haven’t sent my paintings to galleries. I developed a bad relationship with them. In our country, artists who aren’t famous aren’t treated with respect. Maybe they think that if they don’t take our paintings we’ll starve. I didn’t like it when they delayed paying me. But I carried on painting and joined group shows. I get some income from independent collectors. I also work for a French company.

27 June 2020

I

မင်းကျော်စွာ

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရွေးတာလဲ။

လောကနတ်ပန်းချီပြခန်းရဲ့ ပြတင်းပေါက်ကနေ လှမ်းကြည့်လိုက်ရင် ဒီနေရာကို တွေ့တယ်။ အရင်တုန်းက စာအုပ်အဟောင်းတန်းလေးက ဒီနားမှာ ရှိတယ်။ ကျနော်တို့ငယ်ငယ်တုန်းက ပန်းဆိုးတန်းလမ်းနဲ့ ၃၇လမ်းမှာ စာအုပ်တန်း အကြီးကြီးရှိတယ်။ စာအုပ်အဟောင်းတန်းကို လမ်းဘေးတက္ကသိုလ်လို့ ခေါ်ကြတယ်။ ကျနော့် မိသားစုက ငွေကြေး မပြည့်စုံတော့ ခုနှစ်တန်းလောက်တည်းက စာအုပ်တန်းမှာ အလုပ်လုပ်ပြီး ကျောင်းတက်ရတယ်။ ကျောင်းက မနက်ပိုင်း ခုနှစ်နာရီကနေ နေ့လယ်ဆယ့်နှစ်နာရီဆိုတော့ ကျောင်းဆင်းတာနဲ့ စာအုပ်တန်းကိုလာတယ်။ ညနေပြန်တယ်။ ပန်းချီကျောင်းတက်တော့လည်း စာအုပ်ဆိုင်တွေမှာ အလုပ်လုပ်ရင်း ကျောင်းတက်ခဲ့ရတယ်။ စာအုပ်တွေ အသယ်အပို့လုပ်ပေးတယ်၊ ထမ်းပို့ရတယ်။ အားတဲ့အချိန်တွေ လာရောင်းတယ်။ စာအုပ်အဟောင်းတန်းမှာ ရှိခဲ့စဉ်က သိပ်ပျော်တယ်။ ကျနော်က စာအုပ်တန်းကိုလည်း ချစ်တယ်။ စာအုပ်တွေလည်း ဖတ်တယ်။ စာအုပ်တန်းနဲ့ ကြီးပြင်းလာတာဆိုတော့ စာအုပ်အဟောင်းတန်းလေးတွေအကြောင်း ပန်းချီကားတော်တော်များများရေးတယ်။ ရန်ကုန်စည်ပင်သာယာဥပဒေအရ လမ်းဘေးမခင်းရဘူးဆိုတော့ ပန်းဆိုးတန်းက စာအုပ်တန်းတွေ ပျောက်ကုန်တယ်။ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်း အရှေ့က စာအုပ်တန်းတွေလည်းပျောက်တယ်။ ပန်းဆိုးတန်း စာအုပ်တန်းကြီးဆိုတာ သီးသန့် မရှိတော့ဘူး။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

ကျနော်တို့မထောက်ခံခဲ့တဲ့ အစိုးရတစ်ရပ်က မရှိတော့ဘူး။ ထောက်ခံခဲ့တဲ့ အစိုးရ တက်လာတယ်။ တချို့အရာတွေက နှောင့်နှေးကောင်း နှောင့်နှေးနိုင်တာပေါ့လေ။ ပန်းချီရေးရင်တောင် ပန်းချီကား တစ်ကားဖြစ်ဖို့က ကြာသေးတာကိုး။ နိုင်ငံနဲ့ ချီသွားပြီဆိုတော့ တချို့ အပြောင်းအလဲတွေက ကြာတာပေါ့။ ငါးနှစ်ဆိုရင်တောင်မှ လုံလောက်ချင်မှ လုံလောက်မှာ။ လမ်းဘေး မခင်းရတော့ဘူး ဆိုတော့ လမ်းဘေးဈေးသည်တွေ ဒုက္ခရောက်သွားတာရှိတယ်။ မူတစ်ခု ချမှတ်လိုက်ရင် ဒုက္ခရောက်တဲ့သူတော့ ရှိမှာပဲ။ ဒါပေမယ့် တော်တော်ပြောင်းလဲသွားတယ်။ တချို့အရာတွေ တော်တော်ကောင်းလာတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

ကျနော်က အောင်မြင်တဲ့ အနုပညာသမားမဟုတ်ဘူး။ ပုံရေးနေတဲ့သူတစ်ယောက်ပါပဲ။ ၂၀၁၆ နောက်ပိုင်းမှာ ဘယ်သူ့ဆီမှ ပန်းချီကားမပို့တော့ဘူး။ ကျနော်နဲ့ ပြခန်းတွေ အဆင်မပြေ ဖြစ်လာတယ်။ ကျနော်တို့ နိုင်ငံမှာ နာမည်မရှိတဲ့ ကျနော်တို့လို ပန်းချီဆရာတွေကို သူတို့က အရေးမလုပ်ကြဘူး။ ငါတို့မယူရင် ဒီကောင်တွေ ငတ်သွားမှာပဲ ဆိုတဲ့ စိတ်ထားမျိုးတွေ ရှိလားမသိဘူး။ ပိုက်ဆံရှင်းတဲ့အခါ နှောင့်နှေးနေတာက ကျနော့်အတွက် အဆင်မပြေတော့ဘူး။ ပန်းချီကားတွေ ဆက်ရေးတယ်။ group show တွေပါတယ်။ အပြင်ဝယ်လက်လေးတွေနဲ့ ရပ်တည်တယ်။ ပြင်သစ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ ပန်းချီဆရာအဖြစ် ခြောက်လ အလုပ်လုပ်ခဲ့တယ်။ အခုတော့ ဆရာကြီး ဦးဝင်းဖေရဲ့ မန်နေဂျာလုပ်နေပါတယ်။

၂၀၂၀ ဂျွန် ၂၇

Kyaw Yin

Why did you choose this painting?

This is an oil painting. I used a palette knife and no brush. It was raining as I worked on it, so I painted round strokes to look like rain drops. Once when I visited Eain Aye Kyaw’s apartment near Kyimyindaing night market, we stayed up the whole night. In the morning, I saw a village in Hlaingthaya from one of his windows. I grew up on a paddy field and cut grass. When I saw that scene from the window, I felt like I was looking at my previous life. So I took a photo and made a painting from it. As I’d been living in towns and cities for a long time, I’d forgotten the life I once had. Back then, life was simple. It couldn’t happen now, but I saw that life that morning. If you look at the painting carefully, there are paddy fields, a boat and smoke coming from a rice mill. The smell of the city is not good. But I like the smell of a village.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

I set foot in the art world in 2001. But I wasn’t on a path to true art. I made seashell paintings until 2004. Then I joined a Korean company making oil paintings for a year and a half. In 2007, I had a chance to study under Myint Swe. I started to paint seriously only in 2016. So there must have been positive changes. It became okay for me.

Has Myanmar changed in the past decade?

Myanmar can’t stop changing. That will never stop. There will always be change.

27 June 2020

I

ကျော်ရင်

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရွေးတာလဲ။

ဒါက ဆီဆေးပန်းချီကား။ ပန်းချီကားတစ်ချပ်လုံးမှာ စုတ်တံတစ်ချောင်းမှ မသုံးပဲ ဓားနဲ့ရေးတာ။ ပန်းချီကားရေးတဲ့အချိန်မှာ မိုးတွေရွာနေတော့ ရေးချက်လေးတွေကို မိုးရေစက်လေးတွေနဲ့ တူအောင် ခံစားရေးဆွဲထားပါတယ်။ ဆေးတွေက လုံးလုံးလေးတွေ ဖြစ်နေတယ်။ အိမ်အေးကျော်ရဲ့ ကြည့်မြင်တိုင် ညဈေးနားက တိုက်ခန်းလေးကို အလည်သွားတုန်းက နှစ်ယောက် တစ်ညလုံး မအိပ်ကြဘူး။ မနက်မိုးလင်းတော့ တစ်ဖက်ကမ်းက လှိုင်သာယာက ရွာတစ်ရွာကို ပြတင်းပေါက်ကနေ မြင်ရတယ်။ တစ်ချိန်တုန်းက လယ်ကန်သင်းရိုးမှာနေတယ်၊ မြက်ရိတ်တယ်။ အဲ့လိုပြတင်းပေါက်ကနေ ကြည့်လိုက်တော့တစ်ချိန်က ဘဝကို ပြန်တွေ့ရသလိုခံစားရပြီး ဓာတ်ပုံရိုက်ခဲ့ပြီးတော့မှ ပြန်ရေးထားတာ။ မြို့ပြမှာ နေတာကြာလာတော့ ဘဝတစ်ခုကို မေ့ခဲ့တယ်။ ဟိုအရင်က တစ်ကယ်ကို ရိုးရှင်းတဲ့ဘဝတွေ။ ဒီနေ့ဒီအချိန်ကျတော့ အဲ့လိုကြီး ဖြစ်မလာနိုင်တော့ဘူးဆိုပေမယ့် အဲ့ဘဝကို အဲ့မနက်က မြင်လိုက်ရတယ်။ ပန်းချီကားကို သေချာကြည့်ရင် လယ်ကွင်းတွေလည်း ရှိတယ်။ လှေလည်းရှိတယ်။ နောက်ဆန်စက်က ထွက်တဲ့ မီးခိုးလည်းရှိတယ်။ မြို့ပြရဲ့ အနံတွေက ရှုလို့မကောင်းဘူး။ တောရွာရဲ့ အနံက ရှုလို့ကောင်းတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

အကို ပန်းချီလောကကို စနင်းတာက ၂၀၀၁။ ဒါပေမယ့် အဲ့အချိန်တုန်းက စစ်မှန်တဲ့ ပန်းချီလမ်းကြောင်းပေါ် မရောက်ခဲ့ဘူး။ ၂၀၀၄ အထိ ခရုကမာ ပန်းချီတွေ ဖန်တီးတယ်။ နောက်တော့ ဆီဆေးပန်းချီလုပ်တဲ့ ကိုရီးယားကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ တစ်နှစ်ခွဲလောက် ရေးခဲ့တယ်။ ၂၀၀၇ မှာ ပန်းချီဆရာ ဦးမြင့်ဆွေဆီရောက်ပြီးတော့ ဆရာ့ဆီမှာ ပညာဆီးပူးတယ်။ ၂၀၁၆ကမှ ပန်းချီကို သေချာလေးရေးဖြစ်တာ။ အဲ့အချိန်မှာ အပေါင်းလက္ခဏာ မဆောင်စရာ မရှိတော့ ဘူး အဆင်ပြေသွားပြီ။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

မြန်မာပြည်မှာ ပြောင်းလဲလို့ မဆုံးနိုင်ဘူး။ ဘယ်တော့မှလည်း ပြောင်းလဲခြင်းဟာ ရပ်တန့်မှာမဟုတ်ဘူး။ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေမှာပဲ။

၂၀၂၀ ဂျွန် ၂၇

Hla Pa

Why did you choose this painting?

I created this painting because I miss Myanmar’s vanishing culture. Before modern technology and communications, this would have been the life of mothers and babies. The mother would sing lullabies or tell bedtime stories and mythological tales as she put her baby to sleep. In the stories, there would be vicious ogres, cute angels and majestic heroes. I added some traditional artefacts. I’m interested in our heritage. I fear losing it. So I paint it using my skill. I read children’s storybooks to get inspiration. I also learn about Myanmar traditions and history.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

There’ve been some small changes for me. I want to break away from my usual style. I want to paint freely instead of capturing the details of my subject. I want to use big strokes and get rid of unnecessary stuff. Regarding art, it’s not much of a change that most artists use a political leader as their subject. Instead of freely pursuing art, they paint a leader’s image in many different ways. I don’t think that’s change. There are encouraging changes from young artists, who have new philosophies and styles. They’ve made innovations like never before.

Has Myanmar changed in the past decade?

Our culture could be drowned out. As we’re a least developed country, not just a developing country, we don’t know that we should preserve our culture. We pursue materialism. I feel that our cultural heritage, which should be preserved, is in decline. There’s less support for preservation. A while ago, pagodas in Bagan were renovated. But there was no attempt to preserve our cultural heritage and traditions. I heard that lime wash was painted over mural walls.

26 June 2020

I

လှပ

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရေးတာလဲ။

ကျနော်က ကွယ်ပျောက်လုဖြစ်နေတဲ့ မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုကို လွမ်းဆွတ်တဲ့ အနေနဲ့ ရေးတာပါ။ အခုလို ခေတ်မီ ဆက်သွယ်ရေးတွေ နည်းပညာတွေ မပေါ်ခင်က ကလေးငယ်လေးတွေနဲ့ မိခင်တွေရဲ့ ဘဝပေါ့။ မိခင်တွေက သားချော့တေးလေးတွေ၊ ညအိပ်ယာဝင်ပုံပြင်လေးတွေ၊ ရာဇဝင်အကြောင်းအရာတွေကို ပြောပြရင်း ကလေးချော့သိပ်ကြတယ်။ ပန်းချီကားမှာ မြန်မာ့အသုံးအဆောင်လေးတွေကိုလည်း သုံးထားပါတယ်။ ကလေးကို ပုံပြောတဲ့အခါ ကြမ်းကြုတ်တဲ့ ဘီးလူးလို ဇာတ်ကောင်မျိုးတွေ၊ ချစ်စရာ နတ်သမီး နတ်သားတွေ၊ ဂုဏ်ယူစရာကောင်းတဲ့ ရှေးက သူရဲကောင်းတွေ ပါမယ်။ ကျနော်က ရိုးရာအမွေအနှစ်ကို စိတ်ဝင်စားတယ်၊ ပျောက်ပျက်သွားမှာစိုးတယ်။ ဒါကြောင့် ကျနော်တတ်ကျွမ်းတာနဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး ရေးတာပေါ့။ ရေးဖို့အတွက် ခံစားမှုရဖို့ ပုံပြင်တွေဖတ်တယ်၊ မြန်မာ့ရိုးရာနဲ့ သမိုင်းအကြောင်း စာတွေ ဖတ်တယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

ကျနော့်အတွက် အနည်းငယ်တော့ ပြောင်းလဲပါတယ်။ ကျနော်ပုံမှန်ရေးနေကျကနေ ခွဲထွက်ကြည့်ချင်တယ်။ အကြောင်းအရာကို အသေးစိတ် ရေးဆွဲတဲ့ အနေအထားကနေ စိတ်ထဲမှာ ရှိတဲ့အတိုင်း လွတ်လွတ်လပ်လပ်ရေးချင်လာတယ်။ ခပ်သွက်သွက်လေးရေးပြီး မလိုတာတွေကို ရှင်းထုတ်တဲ့ ပုံမျိုးကို ရေးချင်လာတယ်။ အနုပညာအကြောင်းဆိုရင် ပန်းချီဆရာ အများစုက နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ကိုပဲ ပန်းချီလုပ်ရေးနေတာက မပြောင်းလဲဘူးလို့ ထင်တာပဲ။ လွတ်လပ်တဲ့ အနုပညာကို ရှာဖွေရမယ့်အစား ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ရဲ့ပုံကိုပဲ နည်းမျိုးစုံနဲ့ဝိုင်းရေးနေကြတယ်။ အဲ့ဒါကိုတော့ ကျနော် ပြောင်းလဲမှုလို့ မမြင်ဘူး။ တချို့လူငယ်ပိုင်းတွေကျတော့လည်း အရမ်းအားရပါတယ်။ လူငယ်တွေထဲမှာ အတွေးအခေါ်တွေ လက်ရာတွေ ပြောင်းလဲလာတယ်။ အရင်ကနဲ့ မတူတဲ့ ဆန်းသစ်မှုတွေ တွေ့လာရတာပေါ့။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

ယဉ်ကျေးမှုတွေ တိပ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်တယ်။ ကျနော်တို့နိုင်ငံက ဖွံ့ဖြိုးဆဲတောင် မဟုတ်တော့ပဲ ဖွံ့ဖြိုးမှု နှေးကွေးတဲ့နိုင်ငံဆိုတော့ ယဉ်ကျေးမှုတွေကို ထိန်းသိမ်းရကောင်းမှန်းလည်း သိပ်မသိဘူးပေါ့။ ရုပ်ပိုင်းကို အရမ်း အားသန်ပြီး လိုက်ချင်တော့ တန်ဖိုးထားထိန်းသိမ်းရမယ့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တွေက လျော့သွားတယ်လို့ ခံစားရတယ်။ ပြည်တွင်းက အားပေးမှုနှုန်းလည်း နည်းတယ်။ တလောက ပုဂံဘုရားတွေကို ပြုပြင်မွမ်းမံတဲ့အခါ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တွေ ဓလေ့ထုံးတမ်းတွေကို ထိန်းသိမ်းရကောင်းမှန်းမသိတာ တွေ့ရတယ်။ ပုဂံနံရံပန်းချီတွေကို ထုံးသုတ်ပြီး ပြုပြင်တာတွေ လုပ်တယ်လို့ ကြားသိရတယ်။

၂၀၂၀ ဂျွန် ၂၆

Aung Ko

Why did you choose this painting?

At Thingyan 2010, there was a bomb explosion near Kandawgyi Kanpat Road. In my entire life, nothing like that had happened before. As I live on Bagaya Street, Sanchaung, I heard it clearly. During Thingyan, I usually take photos from my home on the sixth floor. I gain a different perspective on people moving about. At the time of the explosion I had a camera ready, so I managed to take some photos of sudden changes among the people down below. They started to worry if a bomb might explode in their neighbourhood. They became silent. They didn’t dare continue their journeys. They called to their children. They went to offer help. Photojournalists who did that were arrested. In other countries, journalists take photos and people offer help in times of terrorism and natural disaster. In Myanmar, though, everyone near the explosion was arrested on suspicion of complicity. When I discussed my Milan show with the curator, I decided to relate my paintings to this subject as much as possible. That’s why this painting rings a bell for me. It shows municipal workers going around in Thingyan. They were dressed in municipal uniforms and looked happy on their truck until they heard about the bomb explosion. Then they could no longer carry on with their journey.

Has Myanmar changed in the past decade?

I believe the changes in the decade from the old to the new government are not visible enough. It’s hard to say what changes I want to see. Even in a country like America, where democracy and human rights are respected, the issues in 2020 are like movie scenes. So it’s difficult for us to give our opinion.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

At home, I’m not regarded as an artist. I rarely do shows in Myanmar. I don’t think of paintings as my lifeblood. I create them when I have a desire or inspiration. On the other hand, I do make sculptures, photo-based art, installation art and films. I always change my mind when it comes to art. Back then, I sold a lot of paintings from the ‘We Are Moving’ series. Some were bought by the world-renowned collector Uli Sigg. But I think it’s boring to keep making one style of artwork. I believe we should create and make changes based on a concept, a place, our age and our surroundings.

16 June 2020

I

အောင်ကို

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရွေးတာလဲ။

၂၀၁၀ သင်္ကြန်မှာ ကန်တော်ကြီးပတ်လမ်းမှာ ဗုံးပေါက်တယ်။ ကျနော့် တစ်သက်တာ သင်္ကြန်မှာ ဗုံးပေါက်တယ်ဆိုတာ တစ်ခါမှ မရှိခဲ့ဖူးဘူး။ ကျနော်က စမ်းချောင်း ဗားကရာလမ်းမှာ နေတာဆိုတော့ ဗုံးပေါက်သံကို ကျယ်ကျယ်လောင်လောင်ကြီးကို ကြားလိုက်တယ်။ ကျနော်က သင်္ကြန်ဆိုရင် ကျနော့်အိမ် အပေါ်ထပ် ခြောက်လွှာကနေ ဓာတ်ပုံရိုက်လေ့ရှိတယ်။ သင်္ကြန်မှာ လူတွေ လှုပ်ရှားနေကြတဲ့ မြင်ကွင်းကို တစ်မျိုးမြင်ရတာပေါ့။ ဗုံးပေါက်ကွဲတဲ့အချိန်မှာ ကိုယ့်နားမှာလည်း ကင်မရာ အလွယ်တကူရှိနေလို့ အပေါ်စီးကနေ လူတွေရဲ့ ရုတ်တရက်ပြောင်းသွားတဲ့ အခြေအနေကို ရယူလိုက်နိုင်တယ်။ လူတွေက ငါတို့နေရာမှာလည်းပေါက်မှာလားဆိုပြီး စိုးရိမ်လာကြတယ်။ ပတ်ဝန်းကျင်က ရုတ်တရက်ကြီး တိတ်ဆိတ်သွားတယ်။ သွားနေတဲ့သူကလည်း ဆက်မသွားရဲတော့ဘူး။ မိဘတွေလည်း သူတို့သားသမီးတွေဆီကို တယ်လီဖုန်းအပြေးအလွှားဆက်ကြပေါ့။ ကူညီဖို့ သွားတဲ့သူတွေ သွားကြတယ်။ ဓာတ်ပုံ သတင်းထောက်တွေ အဖမ်းခံလိုက်ရတယ်။ နိုင်ငံတကာမှာဆို အကြမ်းဖက်မှုဖြစ်ရင် သဘာဝဘေးဖြစ်ရင် ဂျာနယ်လစ်တွေ ဓာတ်ပုံရိုက်တာတို့ အနီးအနားပတ်ဝန်းကျင်ကလူတွေက ကူညီတာမျိုး လုပ်လေ့ရှိတယ်။ မြန်မာပြည်မှာက ဗုံးပေါက်တဲ့အခါ တွေ့ရာလူကို ဗုံးနဲ့စပ်ဆက်တယ်ဆိုပြီး ဖမ်းခဲ့တယ်။ အီတလီ မီလန်မြို့က ကျနော့်ရဲ့ ရှိုးပွဲအတွက် curator နဲ့ စကားပြောတဲ့အခါ ဒီအကြောင်းအရာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ပန်းချီကားတွေကို တတ်နိုင်သလောက် ရေးမယ်လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။ အဲ့ဒါကြောင့်မို့လို ဒီပန်းချီကားက ကျနော်အတွက် မှတ်မှတ်ရရဖြစ်တယ်။ အခုပြောနေတဲ့ ပန်းချီကားက စည်ပင်လုပ်သားတွေ သင်္ကြန်လည်တဲ့ပုံပါ။ ကားကြီးပေါ်မှာ စည်ပင်ဝတ်စုံတွေနဲ့ ပျော်ရွှင်ပြီး လာခဲ့ကြတာ။ ကျနော်တို့ နားလည်းရောက်တော့ ဗုံးပေါက်တယ်ဆိုတော့ ရှေ့ဆက်မသွားနိုင်တော့ဘူး။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

အစိုးရအဟောင်းနဲ့ အစိုးရအသစ်ရဲ့ကြားမှာ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း အပြောင်းအလဲက မြင်သာထင်သာ မရှိသေးဘူးလို့ ယူဆပါတယ်။ မြင်ချင်တဲ့ အပြောင်းအလဲကတော့ အခုအချိန်မှာ ပြောဖို့ခက်တယ်။ ဒီမိုကရေစီနဲ့ လူ့အခွင့်အရေး အင်မတန် ထွန်းကားပါတယ်ဆိုတဲ့ အမေရိကန်မှာတောင် ၂၀၂၀ မှာ ဖြစ်တဲ့ ပြဿနာတွေက ရုပ်ရှင် ဇာတ်ဝင်ခန်းတစ်ခုနဲ့ တူတယ်။ ဒါကြောင့် ကျနော်တို့အတွက် သုံးသပ်ဖို့ ခက်တယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

ပြည်တွင်းမှာတော့ ကျနော့်ကို ပန်းချီဆရာလို့တောင် မသတ်မှတ်ဘူး။ မြန်မာပြည်မှာ ကျနော်က ပြပွဲတွေလည်း တော်ယုံတန်ယုံမလုပ်ဘူး။ ပန်းချီကားတွေကိုလည်း ကျနော် အသက်ရှင်နေတဲ့ ပင်မ ရေစီးကြောင်းအနေနဲ့ မမှတ်ယူထားဘူး။ ဆန္ဒရှိတဲ့အချိန် အာရုံတစ်ခုခုကျနော့်ဆီ ရောက်တဲ့အချိန်မှာပဲ ပန်းချီကားကို ထဆွဲတာ။ တခြားဘက်မှာ ပန်းပုရုပ်တွေ၊ ဓာတ်ပုံအသုံးပြုတဲ့ အနုပညာတွေ၊ installation art တွေ၊ ရုပ်ရှင် လုပ်တာမျိုးတွေ ရှိတယ်။ ကျနော့်စိတ်က ပန်းချီနဲ့ပတ်သက်ရင် အမြဲပြောင်းတယ်။ We Are Moving ပန်းချီကားတွေဆိုရင်လည်း အဲ့တုန်းက တအားရောင်းရတယ်ဗျ။ အဲ့စီးရီးထဲက တချို့ပန်းချီကားတွေကို ကမ္ဘာကျော် စုဆောင်းသူ Uli Sigg ကအစ စုဆောင်းခဲ့တယ်။ အနုပညာသမားတစ်ယောက်က လက်ရာတစ်ခုတည်းကို ဖန်တီးနေတာက ပျင်းဖို့ ကောင်းတယ်လို့ ယူဆတယ်။ concept တစ်ခု နေရာဒေသတစ်ခု ကိုယ်ရောက်လာတဲ့ အသက်အရွယ်တစ်ခု ကိုယ်ကြုံတွေ့ရတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေ တစ်ခုမှာ လှည့်လည်ပြီး အပြောင်းအလဲလုပ်ပြီး ကျနော်တို့က ဖန်တီးရမယ်လို့ ယူဆတယ်။

၂၀၂၀ ဂျွန် ၁၆

Shwe Thein

Why did you choose this painting?

This is a view I’ve known since I was young. I started painting boats in 2008. My father’s a trader, and I travelled with him on boats from fourth grade. We’d travel overnight to make it in time for the morning markets. He’d put seasonal products such as umbrellas, slippers and clothes on the boat and sell at one market after another. At night and in the early morning, we’d travel along small streams. Boats are used everywhere. But what was special about us was making a sailcloth by sewing cloth together. We also used umbrella fabric. I’m still painting boats now.

Has Myanmar changed in the past decade?

I don’t know much. I don’t read the news. I’m not strong in that respect. The main difference is that we have conflict now. After the conflict in Rakhine State, sailboats disappeared. Before that, people used sailboats rather than motorboats to go from one village to another. Now they can’t do that. Sailboats take longer. You have to wait for good weather and tides. It’s probably because motors are readily available and cheap now. As roads are also better, water transport is not so popular. So sailboats have disappeared. Trading is slower. There’s almost no trading.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

There haven’t been any big changes. My life revolves around painting, sending paintings to galleries and selling them to buyers. When the boat series was popular, my creativity and production were at a peak. There was demand. It could have been an opportunity for me. But it turned out to be bad timing, so I haven’t experienced much change.

16 June 2020

I

ရွှေသိန်း

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရွေးတာလဲ။

ဒီမြင်ကွင်းက ငယ်ငယ်ကတည်းက မြင်ဖူးတဲ့ မြင်ကွင်းပေါ့။ ကျနော်က လှေပုံတွေကို ၂၀၀၈  လောက်က စရေးတာ။ ကျနော်ငယ်ငယ်လေးတန်းထဲက ကျနော့်အဖေ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ်လုပ်ရင် အဖေနဲ့အတူ လှေပေါ်မှာ ခရီးသွားဖူးတယ်။ မနက်ဈေးတွေ လိုက်လိုက်ပြီးရောင်းရတော့ ညလုံးပေါက် လှေစီးရတယ်။ ထီးတွေ ဖိနပ်တွေ အင်္ကျီတွေ ရာသီပေါ်ပစ္စည်းတွေကို လှေပေါ်တင်ပြီး တစ်ဈေးဝင်တစ်ဈေးထွက် ရောင်းရတယ်။ ညဘက်ကြီးတွေ မနက်အစောကြီးတွေမှာ လှေနဲ့ ချောင်းကြိုချောင်းကြား သွားရတယ်။ လှေတွေကို နေရာတိုင်းမှာ သုံးပြီး ခရီးသွားကြတယ်။ ကျနော်တို့မှာ ထူးခြားတာက ရွက်တွေကို အရင်က ဖျင်စ၊ ပိတ်စတွေနဲ့ ချုပ်တာရှိတယ်။ ထီးအရွက်တွေနဲ့လုပ်တာတွေရှိတယ်။ အခုထိလည်း လှေစီးရီးကို ဆက်ရေးဖြစ်တုန်းပဲ။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

သိပ်တော့မပြောတတ်ဘူး။ ကျနော်က သတင်းတွေလည်း မဖတ်ဖြစ်ဘူး။ အဲ့ဘက်မှာ အားနည်းတယ် ။ ကွာခြားသွားတာက အခုက ကျနော်တို့ဆီမှာ ပဋိပက္ခတွေဖြစ်နေတယ်။ ရခိုင်မှာ ပဋိပက္ခဖြစ်ပြီးတော့ ရွက်လှေတွေ ပျောက်ကုန်တယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ တစ်ရွာနဲ့တစ်ရွာ သွားတဲ့အခါ အရင်ကဆို စက်မပါပဲ ရွက်လှေကို အားကိုးပြီး သွားကြတယ်။ အခုကျတော့ အဲ့လိုသွားလို့မရတော့ဘူး။ ရွက်လှေတွေနဲ့ သွားရတာ ကြာတယ်။ ရာသီဥတုကောင်းတာကိုလည်း စောင့်ရသေးတယ်။ ရေ အတက်အကျလည်း စောင့်ရသေးတယ်။ အခုက မော်တာစက်တွေပေါလာတာလည်းပါတာပေါ့။ အခုက ကားတွေလည်းပေါက်လာပြီဆိုတော့ ရေကြောင်းလမ်းကို သိပ်မသွားတာလည်း ပါတယ်။ ရွက်လှေတွေ ပျောက်ကုန်တယ်။ ပြီးရင် ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ် တွေနည်းသွားတယ်။ မရှိသလောက်ဖြစ်သွားပြီ။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

အပြောင်းအလဲက ကြီးကြီးမားမားမရှိသေးဘူးဗျ။ လောလောဆယ် ပန်းချီရေးလိုက်၊ ပြခန်းတင်လိုက်၊ လာဝယ်တဲ့လူရှိရင်ရောင်းလိုက် ဒါတွေနဲ့ပဲ လည်ပတ်နေတယ်။ လှေစီးရီးက စပေါက်နေတဲ့ အချိန်တုန်းက ထုတ်လုပ်မှုနဲ့ ဖန်တီးမှုက ကောင်းတယ်။ အဲ့အချိန်မှာ ဝယ်လိုအားလည်းရှိတယ်။ ပြောင်းလဲလို့ရတဲ့ အနေအထားတစ်ခု။ အခန့်မသင့်တဲ့အခါကျ‌တော့ အများကြီးလည်း မကြုံခဲ့ပါဘူး။

၂၀၂၀ ဂျွန် ၁၆

Ba Khine

Why did you choose this painting?

I painted a group of people going to the Ananda Pagoda festival in Bagan. I was born in Anya (Upper Myanmar) and raised in urban areas, so I like the character of Anya. Bagan is there, so I like its spirit. We Bamar travel in groups for pagoda festivals. In the villages, they use bullock carts. This subject has been in my heart for a long time, so I painted it. In Myanmar, such scenes are not rare. You still find them in Bagan. In rural towns, they still travel by bullock cart, though people have started to use motorcycles. They’ve replaced the wooden wheels of bullock carts with car tyres to make life easier for the oxen.

Has Myanmar changed in the past decade?

Lifestyle changes as time changes. Modernity arrives and young people start to use mobile phones. But their traditional way of life hasn’t altered. They still work as farmers. It’s stayed the same for people in the villages because our country is poor and they have to look after themselves. No change. The government is trying to develop the country and generate prosperity. But they can’t do everything.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

I came to Yangon in 2000 and painted for daily wages. I did pictures of fruit displayed in hotels. From there, I ran errands for galleries to get a chance to display my paintings. Artists don’t have anything behind their back. As we make a living through art, we always struggle. I want the art scene in Myanmar to improve. We have to distinguish between what we want to paint and what we need to paint. The former means freely creating art from your heart. The latter means making commercial art for a living. Development in the art world is slow because we still have to make commercial art.

16 June 2020

I

ဘခိုင်

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရွေးတာလဲ။

ပုဂံ အာနန္ဒါဘုရားပွဲကို အနီးအနားကရွာတွေကနေ လှည်းအုပ်ကြီးတွေနဲ့ လာကြတာကို ရေးထားတာ။ ကျနော်က အညာမှာမွေးပြီး မြို့မှာ ကြီးတဲ့လူဆို‌တော့ အညာရဲ့ အကျင့်စရိုက်တွေကို ကြိုက်တယ်။ ပုဂံဆိုတာလည်း အညာဒေသဆိုတော့ တောရဲ့ သဘောသဘာဝတွေကို နှစ်သက်တယ်။ ကျနော်တို့ ဗမာလူမျိုးက ဘုရားပွဲဆိုလို့ရှိရင် စုစုဝေးဝေးနဲ့သွားကြလာကြတာကိုး။ နယ်တွေမှာ လှည်းလိုက်ကြီးတွေ ချီပြီးသွားကြတယ်။ အဲ့ဒီအကြောင်းအရာက ရင်ထဲရောက်တော့ ရေးဖြစ်တာပါဗျာ။ မြန်မာပြည်မှာကတော့ ဒီမြင်ကွင်းမျိုးတွေက မရှားဘူး။ အခုအချိန်ထိ ပုဂံမှာလည်း ရှိသေးတယ်။ တောနယ်မြို့တွေမှာတော့ လှည်းတွေနွားတွေနဲ့ လာကြသေးတာပဲ။ အခုကျတော့ ဆိုင်ကယ်တွေ စီးလာကြတယ်။ လှည်းတွေမှာ နွားသက်သာအောင်ဆိုပြီး သစ်သားလှည်းဘီးအစား ကားတာယာတွေ တပ်လာကြတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

ခေတ်ကပြောင်းတဲ့အခါကျတော့ အလေ့အထကတော့ ပြောင်းတယ်။ ခေတ်မှီ တိုးတက်တဲ့အခါကျတော့ လူငယ်တွေက ဖုန်းတွေသုံးလာကြတာပေါ့ဗျာ။ မိရိုးဖလာ လုပ်ကိုင်စားကြတာကတော့ မပြောင်းပါဘူး။ ဒီအတိုင်းပဲ တောင်သူ အလုပ်ကို လုပ်ကြတာပါပဲ။

တောနယ်လူတန်းစားကတော့ ဒီအတိုင်းပဲ ဘာလို့လဲဆိုတော့ တို့နိုင်ငံက ဆင်းရဲတော့ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးပြီးတော့ ဘဝရပ်တည်ကြရတာ။ မပြောင်းလဲဘူး။ အစိုးရကတော့ တိုးတက်အောင် ကြီးပွားအောင် လုပ်နေတာပေါ့။ သူတို့လည်း အကုန်မလုပ်ပေးနိုင်ဘူးလေ။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

၂၀၀၀ လောက်မှ ရန်ကုန်ကို တက်လာပြီး သူများဆီမှာ နေ့စားအဖြစ် ရေးခဲ့ရတယ်။ ဟိုတယ်တွေမှာ ချိတ်တဲ့ သစ်သီးပုံတွေကို ရေးရတယ်။ အဲ့ကနေမှ ပြခန်းတွေမှာ တောက်တိုမယ်ရလုပ်ပြီး ပန်းချီကားလေးတွေ ပြခန်းမှာတင်တယ်။ ပန်းချီဆရာဆိုတာကတော့ နောက်က ဘာမှ မရှိဘူး။ ပန်းချီနဲ့ပဲ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုတာဆိုတော့ ရုန်းနေရတာပဲ။ ပန်းချီလောကကို တိုးတက်စေချင်ပါတယ်။ ရေးချင်တာနဲ့ ရေးသင့်တာ ခွဲရမှာပေါ့။ ရေးချင်တယ်ဆိုတာက ကိုယ့်ရင်ထဲက အနုပညာကို လွတ်လွတ်လပ်လပ် ဖန်တီးတာ။ ရေးသင့်တယ်ဆိုတာက စားဝတ်နေရေးအတွက် ရောင်းတန်းပန်းချီပေါ့။ ရေးသင့်တာ ရေးရတော့ တိုးတက်မှုနှေးတာပေါ့။

၂၀၂၀ ဂျွန် ၁၆

Min Wae Aung

Why did you create this painting?

This is a painting of monks, which is my usual subject. In it, monks and novices are walking with umbrellas under the sun. The reason why I show their backs is because monks turn their backs on the human realm to achieve nirvana. Most of my shows are about monks. Before I went abroad, I painted many subjects. When I studied overseas, I noticed artists developing their own style and working on a series. Then I realized I should paint monks. When I was young, I was a pupil at a monastery. My uncle and grandfather are monks. As our house is next to a monastery, I began to paint monks.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

In the past decade, I painted people travelling on roads and landscapes as well as monks. I also made watercolours. There were many changes from the 1990s to the 2010s. In the 1990s, there were few galleries and exhibitions. In the 2010s, many galleries rented out space. There were lots of exhibitions featuring both artists and amateurs. In the 1990s, we had one or two exhibitions a year. In the 2010s, there were three or four a day. There’s been a decline in quality because there’s so much quantity. In the 1980s and 1990s, artists had to rely on diplomats. They were the only ones who bought paintings. Very few Burmese bought. But in the 2010s, there were art traders. Some wealthy Burmese started to buy paintings.

Has Myanmar changed in the past decade?

Monks are very important for our country. Religious faith is needed to civilize our minds. Religion guides our ethics. In the past, monks were highly respected and admired. People wouldn’t even step on a monk’s shadow. These habits became lax as a result of lifestyle changes. Now some people don’t even know how to speak to a monk. You could say they’re ruder because they have fewer opportunities to learn in monasteries.

12 June 2020

I

မင်းဝေအောင်

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရွေးတာလဲ။

ဒီပန်းချီကားက ကျနော်ရေးနေကျ ရဟန်းသံယာတွေ အကြောင်းပေါ့။ ပန်းချီကားက ကိုရင်တွေ ဦးဇင်းတွေ နေပူထဲမှာ ထီးနဲ့ လမ်းလျှောက်ကြွသွားနေတဲ့ ပုံကို ဆွဲထားတာပါ။ နောက်ကျောဘက်ကနေ ဆွဲထားတဲ့အကြောင်းကတော့ ရဟန်းသံယာတော်တွေက လူ့ဘောင်ကို ကျောခိုင်းပြီး ငြိမ်းချမ်းတဲ့ နိဗ္ဗာန်ကို သွားတဲ့ ပုံစံမျိုးပေါ့။ ဘုန်းကြီးကားတွေပဲ ပြပွဲတွေ တော်တော်များများလုပ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဟိုးအရင်တုန်းက နိုင်ငံတကာကို မထွက်ခင်တုန်းက ပန်းချီဆွဲတာ subject အစုံဆွဲတယ်။ နိုင်ငံခြားမှာ သွားလေ့လာတော့ ပန်းချီဆရာတွေက ကိုယ့်စတိုင်နဲ့ကိုယ် စီးရီးလိုက်ရေးကြတာတွေ ကို သတိထားမိတယ်။ အဲ့ဒါနဲ့ ဘုန်းကြီး ရဟန်းသံဃာတော်တွေကို စီးရီးအလိုက်ရေးမယ်ဆိုတဲ့ စိတ်ကူးပေါ်လာတာ။ ကျနော့်ငယ်ငယ်က ဘုန်းကြီးကျောင်းသားဘဝနဲ့ နေခဲ့ရတယ်။ ကျနော်ရဲ့ ဦးလေးတွေ အဘိုးတွေကလည်း ဘုန်းကြီးတွေပေါ့နော်။ ကျနော်တို့အိမ်ကလည်း ဘုန်းကြီးကျောင်းဘေးမှာရှိတော့ ရဟန်းသံဃာတွေကို ရေးဖို့ဖြစ်လာတာပါ။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

အဲ့ဒီကာလမှာက ရဟန်းသံဃာတွေအပြင် လူတွေ လမ်းမပေါ်တွေမှာ သွားလာနေတာတွေ၊ ရှုခင်းတွေ ဆွဲဖြစ်တယ်။ ဒီဆယ်စုနှစ်ထဲမှာကို ရေဆေးပန်းချီကားတွေ ဆွဲဖြစ်တယ်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွေကနေ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွေဆို တော်တော်လေးပြောင်းသွားပြီ။ ၉၀ ပတ်ဝန်းကျင်က ပန်းချီပြခန်းတွေ၊ ပွဲတွေ သိပ်မရှိသေးဘူး နည်းတယ်။ ၂၀၁၀မှာကျတော့ ပန်းချီပြခန်းတော်တော်များများက အခန်းငှားစားတာဖြစ်လာတယ်။ ပန်းချီဆရာတွေရော ပန်းချီဆရာမဟုတ်တဲ့ ဝါသနာရှင်တွေရော ပြပွဲတွေ အများကြီးပေါ်ပေါက်လာတယ်။ ပန်းချီလောကထဲမှာ ၉၀ ခုနှစ်တွေတုန်းက တစ်နှစ်မှ ပြပွဲတစ်ပွဲလောက်ပဲရှိတယ်။ ၂၀၁၀ လောက်ကျတော့ တစ်နေ့ထဲကို ပြခန်းတွေက သုံးလေးပွဲပြလာကြတယ်။ အရည်အတွက်ကြောင့် အရည်အချင်းတွေ လျော့လာတယ်ပေါ့။ ၈၀ခုနှစ်၊ ၉၀ ခုနှစ်လောက်က ပန်းချီဆရာတွေက သံတမန်တွေကိုပဲ အားကိုးရတယ်။ သံတမန်တွေပဲ ပန်းချီကားတွေကို ဝယ်ယူအားပေးကြတာ။ ဗမာတွေထဲက မဝယ်သလောက် နည်းလွန်းတဲ့အချိန်ပေါ့။ ၂၀၁၀ ကျတော့ ပန်းချီဝယ်ရောင်းသမားတွေ ပေါ်လာတယ်။ ဗမာထဲကလည်း ပိုက်ဆံရှိတဲ့ လူတွေ ပန်းချီဝါသနာပါတဲ့သူတွေက ပန်းချီကားတွေကို ဝယ်လာကြတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

ရဟန်းသံဃာတွေကတော့ တိုင်းပြည်အတွက် အရမ်းအရေးကြီးတာပေါ့။ လူတွေစိတ်တွေ ယဉ်ကျေးဖို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွေက အရမ်းအရေးကြီးပါတယ်။ ဘာသာရေးနဲ့ပဲ လူ့ကျင့်ဝတ်တွေကို ထိန်းကျောင်းသွားတာပါ။ အရင်တုန်းကတော့ ရဟန်းသံဃာတွေကို လူတွေက အရမ်း ရိုသေကိုင်းရှိုင်းကြတယ်။ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ ရဟန်းသံဃာဆိုရင် အရိပ်တောင် မနင်းကြဘူး။ လူနေမှုဘဝတွေ ပြောင်းလာတော့ အဲ့ဒါတွေက ပေါ့ပျက်သွားတာပေါ့။ တချို့တွေဆို ရဟန်းသံယာတွေနဲ့တွေ့ရင် စကားတောင် မပြောတတ်တော့တဲ့ အနေအထားတွေ ဖြစ်ကုန်ကြတာပေါ့။ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွေမှာ စာသင်ခဲ့ရတဲ့ အနေအထားတွေ နည်းလာတော့ ပိုရိုင်းလာတယ်လို့ပဲပြောရမှာပေါ့။

၂၀၂၀ ဂျွန် ၁၂

Ko Naung

Why did you create this painting?

Three of my paintings were displayed at a group show in Lokanat Gallery in 2013. I sent this one to Ko Pyay Way for a fund for flood victims. I did it without brushes, only sponges. I used sponges in place of big brushes. I’ve been making abstract art for over 10 years. I like abstraction so much. It’s free. I might change based on my age and experience. But I’ll always paint abstract art.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

You no longer need to go through the censorship board for exhibitions. In the past, you had to apply to the censorship office on Pansodan Street. If there was something they didn’t understand, they’d ask you to remove it. They didn’t like too much red. They’d ask questions. If you couldn’t answer, they wouldn’t approve the painting. My friend’s painting had to be moved to the toilet at Lokanat Gallery. Anyone who wanted to see it had to sneak in there. Every artist has their own difficulties. For us, it’s very tough. It’s hard to sell abstract paintings. It’s a dream to sell two paintings a year. That’s not just in this decade. In the past too it was hard to make a living through art. It’s even harder with Covid-19. All the galleries are closed. Only people from artistic circles are interested. Most artists, poets and writers come to art shows. When I tell people I’m a painter, they ask me where my shop is. It’s hard to answer. People only think of those who paint car license plates as painters. So I have to explain a lot.

12 June 2020

I

ကိုနောင်

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရေးတာလဲ။

၂၀၁၃ လောက်က ကျနော်တို့ လောကနတ်မှာ လုပ်တဲ့ group show မှာ သုံးကားတင်တယ်။ ရေဘေးဖြစ်တော့ ကိုပြည့်က အလှူခံတော့ ကိုပြည့်ဆီကို သွားပေးလိုက်တာ။ ကျနော်ရေးထားတာ စုတ်တံမပါဘူး၊ ရေမြုပ်တုံးနဲ့ပဲ ရေးထားတာ။ stroke တွေကို စုတ်တံအကြီးကြီးတွေနဲ့မဟုတ်ပဲ ရေမြုပ်နဲ့ပဲ ရေးထားတာ။ abstract ပဲအဓိက ထားရေးတာ ဆယ်နှစ်ကျော်ပြီ။ abstract ကို အရမ်းကြိုက်တယ်။ အရမ်းလွတ်လပ်လို့။ အတွေ့အကြုံအရ ဖြတ်သန်းလာတဲ့ နှစ်တွေအရ ပြောင်းသွားမှာပေါ့။ ဒါပေမယ့် ကျနော်က abstract ထဲမှာပဲ အမြဲတမ်း ရှိနေမှာပါ။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

ပြပွဲလုပ်ရင် စိစစ်ရေးမတင်ရတော့ဘူးပေါ့။ အရင်က ပြပွဲလုပ်ရင် ပန်းဆိုးတန်းက စိစစ်ရေးကို သွားလျှောက်ရတယ်။ သူတို့ နားမလည်တာဆို ဖြုတ်ခိုင်းတယ်။ အနီရောင်တွေ အရမ်းများရင် သူတို့ မကြိုက်ဘူး။ မေးခွန်းထုတ်ပြီ။ ကိုယ့်ဘက်က မဖြေတတ်ရင် သူတို့က အဲ့ကားကို ချိတ်ဆွဲခွင့်မပေးဘူး။ ကျနော်သူငယ်ချင်းတွေကားဆို လောကနတ်မှာ ပြတုန်းက အိမ်သာထဲမှာ သိမ်းထားရတယ်။ ဧည့်သည်က ကြည့်ချင်ရင် ခိုးပြရတယ်။ ပန်းချီဆရာတိုင်းမှာ အခက်အခဲရှိတယ်။ ကျနော်တို့ကျတော့ အရမ်းခက်ခဲတယ်။ ကျနော်တို့ ရေးတဲ့ abstract လိုင်းကျတော့ ရောင်းရဖို့လည်း ခက်ခဲတယ်။ တစ်နှစ်ကို နှစ်ကားလောက်ရောင်းရဖိုက တော်တော် အိပ်မက်ဆန်တယ်။ ဒီဆယ်စုနှစ်မှမဟုတ်ပါဘူး ဟိုးအရင်တုန်းကလည်း ပန်းချီနဲ့ရပ်တည်ဖို့ အရမ်းခက်ခဲတယ်ဆိုတာ ကျနော်သိတယ်။ အခုကိုဗစ်ကာလဆို ပိုခက်ခဲတယ်။ ပြခန်းတွေလည်း အကုန်ပိတ်။ ပန်းချီအပေါ် စိတ်ဝင်စားတာက အနုပညာအသိုင်းအဝိုင်းလောက်ပဲ စိတ်ဝင်စားတာဗျ။ ပန်းချီပြပွဲတစ်ပွဲလာရင် ပန်းချီဆရာအများစုလာတယ်၊ ကဗျာဆရာအများစုလာတယ်၊ စာရေးဆရာအများစုလာတယ်။ ပန်းချီဆရာလုပ်တယ်ဆိုရင် ဘယ်မှာဆိုင်ဖွင့်ထားတာလဲမေးတော့ တော်တော်အဖြေရကျပ်တယ်။ ပန်းချီဆရာဆိုရင် ဟိုးတုန်းကလို ကားနံပါတ်ရေးတာလောက်ပဲ သိကြတာ။ တော်တော်ရှင်းပြရတယ်။

၂၀၂၀ ဂျွန် ၁၂