Painting the transition

The Thukhuma Collection focuses on Myanmar’s transitional decade of the 2010s. With that decade passing into history, an opportunity arises to examine it through the paintings exhibited here. We thus reached out to some of the 120 or so artists in the collection and invited them to talk about one of their own artworks. We asked why they’d chosen or created it, and how both their life as an artist, and Myanmar, had changed in the 2010s. The brief interviews, plus the selected paintings, will be uploaded below. Works by artists who passed away during the decade will be displayed alongside this introductory post. This painting is by Eain Aye Kyaw.

I

အပြောင်းအလဲကာလကို ဆေးချယ်ခြင်း

သုခုမတွင် စုစည်းထားသည့် ပန်းချီကားများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကူးအပြောင်းကာလဖြစ်သော ၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်ကို အလေးပေး ဖော်ပြထားပါသည်။ ထိုဆယ်စုနှစ်သည် သမိုင်းတွင်ကျန်ခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် ယခုပြသထားသည့် ပန်းချီကားများမှတဆင့် ထိုဆယ်စုနှစ်ကို သုံးသပ်ရန် အခွင့်အလမ်းရှိလာပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤစုစည်းမှုတွင် ပါဝင်သည့် ပန်းချီဆရာ ၁၂၀ အနက်မှ အချို့ထံသို့ ဆက်သွယ်ပြီး ၎င်းတို့၏ပန်းချီကားတစ်ခု အကြောင်းပြောရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့ပါသည်။ ထို့နောက် ပန်းချီကားကို ဘာကြောင့် ရွေးရကြောင်း သို့မဟုတ် ဖန်တီးခဲ့ကြောင်းနှင့် ၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်တွင် ၎င်းတို့၏ ပန်းချီဆရာဘဝနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် မည်သို့ အပြောင်းအလဲများဖြစ်သွားကြောင်း မေးခဲ့ပါသည်။ အတိုချုပ်အင်တာဗျူးနှင့် ရွေးချယ်ထားသည့် ပန်းချီကားများကို စုစည်း၍ အောက်တွင် ဖော်ပြသွားမည်ဖြစ်ပါသည်။ ပြီးခဲ့သည့်ဆယ်စုနှစ်တွင် ဆုံးပါးသွားသည့် ပန်းချီဆရာများ၏ ပန်းချီများကိုတော့ ဤမိတ်ဆက်စာနှင့် အတူတွဲ၍ ဖော်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။ ဤပန်းချီကားကို အိမ်အေးကျော်မှ ရေးဆွဲပါသည်။ 

I

Ian Holliday

အောင်ကောင်းမြတ်

၂၀၂၀ သင်္ကြန်

Yan Naing Tun

Why did you choose this painting?

After I graduated from the University of Culture in 2002, I started to create green paintings. When I was painting monks, I wondered if I would still recognize them if I gave them green robes instead of saffron. Later I used the same colour to paint teashops. We have a teashop culture. Back then, we had unemployed people with so much free time. They’d sit at street teashops, listen to songs and drink tea. Some would rest before going home. A teashop is a place for people to come together and chat. We’d talk about daily life. We’d talk about things that had gone well and things that had not. We’d talk about politics and business. We’d talk about everything.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

In 2014, I went to a museum in Germany for an exhibition. In 2017, I went to Korea for a three-month art residency programme. I also participated in Yangon Art Expo in 2017. Now I’m creating abstract paintings. As I’ve created green paintings since 2007-08, I rarely do that now. But those paintings are the cornerstone of my life. They made me famous.

Has Myanmar changed in the past decade?

In my opinion, a lot has changed. People are more disciplined. They know they should fall in line to take a bus. These are changes from Daw Suu’s era. In the past, the military government controlled us. Now there’s some loosening. But people in uniform still have the same mentality. The country is rich with natural resources. We have timber, jewels and rice. But the downtrodden continue to be in the same position. Still, it’s much better than before. Then we had to treat people in uniform like kings. We dared not complain and we lived in fear. Now it’s far better. In Yangon, there’s still a teashop culture. But it’s not like in my paintings. They’ve been upgraded. Small teashops disappeared and big teashops popped up. And people prefer the big ones.

4 May 2020

I

ရန်နိုင်ထွန်း

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရွေးတာလဲ။

အကိုက ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်ကနေ ၂၀၀၂ က ကျောင်းပြီးတော့ အစိမ်းနဲ့ရေးတဲ့ ပန်းချီကားတွေကို ပထမဦးဆုံး ရေးဖြစ်တယ်။ ဘုန်းကြီးတွေကို ပန်းချီရေးတော့ သင်္ကန်းကို အနီမဟုတ်ပဲ အစိမ်းနဲ့ရေးရင်ရော ဘုန်းကြီးမှန်းမသိနိုင်ဘူးလားဆိုပြီး စမ်းသပ်ရေးလိုက်တာ။ နောက်တော့ အဲ့အရောင်နဲ့ပဲ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်ကိုရေးဖြစ်တယ်။ ကျနော်တို့ဆီမှာ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်ထိုင်တဲ့ ယဉ်ကျေးမှုရှိတယ်။ အဲ့အချိန်တုန်းက အကိုတို့ဆီမှာ အလုပ်မလုပ်ပဲ အချိန်ပိုနေတဲ့လူတွေ များနေတယ်။ လမ်းဘေးမှာ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်ထိုင်တယ်၊ သီချင်းတွေနားထောင်တယ်၊ လက်ဖက်ရည်သောက်တယ်။ တချို့ဆို အလုပ်လုပ်ပြီး အိမ်ပြန်လာတာရှိတယ်။ အလ္လာပ သလ္လာပပြောတဲ့လူတွေအတွက် ဆုံရပ်လေးပေါ့။ အဲ့မှာ တစ်နေ့တာအကြောင်း ပြောကြဆိုကြမယ်။ အဆင်ပြေတာပြောကြသလို အဆင်မပြေတာလည်းပြောကြမယ်။ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်မှာ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး အကြောင်းပြောမယ်။ နောက် ထွေရာ လေးပါး အစုံစုံပြောကြတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

၂၀၁၇ မှာ ကိုရီးယားက art residency တစ်ခုနဲ့ သုံးလသွားနေတယ်။ ၂၀၁၄ မှာ ဂျာမနီက museum မှာတစ်ပွဲပြခဲ့တယ်။ နောက်ဆုံးက ၂၀၁၇ မှာလုပ်တဲ့ Yangon Art Expo မှာပါခဲ့တယ်။ အခုနောက်ပိုင်းမှာ abstract ပန်းချီလိုမျိုး ရေးဖြစ်နေတယ်။ ၂၀၀၇-၂၀၀၈ ထဲက ရေးတာဆိုတော့ အစိမ်းရောင် ပန်းချီတွေကို သိပ်မရေးဖြစ်တော့ဘူး။ ဒါပေမယ့် အစိမ်းနဲ့က ဘဝတစ်ဆစ်ချိုး ပြောင်းခဲ့တာပေါ့။ ကျနော့်ကို လူသိများခဲ့တယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

ကျနော်အမြင်တော့ တော်တော်ပြောင်းလဲလာတယ်။ စည်းကမ်းတွေရှိလာတယ်။ လိုင်းကားစီးမယ်ဆိုရင်လည်း တန်းစီတဲ့ စနစ်တွေလုပ်လာတယ်။ အမေစုခေတ်မှာ ပြောင်းလာတာပေါ့။ ကျနော်တို့ကို အရင်တုန်းက စစ်အစိုးရပဲ ချုပ်ကိုင်ထားတာ များတာကိုး။ အခုကတော့ နည်းနည်းလေး လျော့လာတယ်။ ဒါပေမယ့် ယူနီဖောင်းဝတ်တွေက အခုထိ ခေါက်ရိုးကျိုးနေတဲ့ အနေအထားလေးတွေ ရှိနေသေးတယ်။ တိုင်းပြည်က သယံဇာတလည်းပေါကြွယ်ဝတဲ့ တိုင်းပြည်ပဲ။ သစ်လည်းထွက် ကျောက်သံပတ္တမြားလည်းထွက်၊ ဆန်ရေ စပါးလည်း ပေါကြွယ်ဝတယ်။ ဒါပေမယ့် လူတွေက နင်းပြားက နင်းပြားဖြစ်နေတယ်။ အရင်ကထက်စာရင်တော့ အများကြီးကောင်းလာတယ်။ အရင်က ယူနီဖောင်းဝတ်ထားတဲ့ လူတွေကိုပဲ ရှင်ဘုရင်လိုမှတ်နေရတာ။ မပြောရဲမဆိုရဲ၊ အကြောက်တရားနဲ့နေရာကနေ အခုက ကောင်းလာတာပေါ့နော်။ ရန်ကုန်မှာ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်ယဉ်ကျေးမှုရှိသေးတယ်။ အကိုဆွဲခဲ့တဲ့ ပန်းချီကားတွေလိုတော့ မဟုတ်ဘူး။ အဆင့်မြင့်သွားပြီ။ ဆိုင်အသေးလေးတွေ ပျောက်ကွယ်သွားပြီးတော့ ဆိုင်အကြီးကြီးတွေ များလာတယ်။ လူတွေကလည်း ဆိုင်ကြီးတွေမှာပဲ ထိုင်ကြတော့တယ်။

၂၀၂၀ မေ ၄

Ye Aung Myat

Why did you create this painting?

I graduated from art school in 1997. After that I didn’t have a stable job. Sometimes I drew illustrations and created short comics for Tay Za, Shwe Thwe and Ngwe Tar Yi. Two years later, I got a job through my connection with Orient Gallery. Each day I took a bus from home to work. In the evening, though, you couldn’t find any buses. During the rush hour they were full, with some people hanging outside. I remember hanging onto the bus every evening. I got inspiration for my painting from that. After three years at that job, I began to work as a caricature artist. That was in Bayint Naung. So I had to hang onto the crowded buses as usual. Up till now, I’ve painted cars and tractors. I want to show the daily life and troubles of lower-class and informal workers.

Has Myanmar changed in the past decade?

There were no big changes from 2010 to 2019. Most so-called change didn’t affect the lower class. There are good things such as being able to use mobile phones and the internet. But there are also bad things associated with them. There are still areas with crowded buses. There are deeply corrupted minds. And there are people who prey on the vulnerable. I just want to spend my time focusing on what I’m good at as an artist.

1 May 2020

I

ရဲအောင်မြတ်

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရေးတာလဲ။

၁၉၉၇ ခုနှစ်မှာ ပန်းချီ​ကျောင်းဆင်းတယ်​။ ကျောင်းပြီး​တော့အလုပ်​မယ်​မယ်​ရရမရှိတော့ တခါတ​လေမှ​ရေးရတဲ့ ​တေဇ၊​ ရွှေ​သွေးနဲ့ ငွေတာရီမှာ သရုပ်​​ဖေါ်ပုံနဲ့ ဇာတ်​လမ်းတို​ကာတွန်းလေး​တွေ​ ရေးတယ်။ ၂နှစ်​​ လောက်​ကြာ​တော့ orient gallery နဲ့ပတ်​သက်​ဆက်​စပ်​ပြီး အလုပ်​တစ်​ခု ရတယ်။ အိမ်​နဲ့အလုပ်​ကိုလိုင်းကားစီးသွားရတယ်​။ ည​နေဆိုကားအဆက်​ပြတ်​ပြီ။ လာတဲ့ကားက ရုံးဆင်းချိန်​ဆို​တော့ ငါးပိသိပ်​၊ ငါးချဥ်သိပ်၊ လူ​တွေတိုးလို့တွဲ​လောင်းနဲ့။ မှတ်​မိသ​လောက်​က ည​နေတိုင်း ကားတွယ်​စီးဖြစ်​​နေတာ။ ပန်းချီ​ရေးချင်​စိတ်​က အဲမှာအစပျိုး​နေပြီ။ ၃နှစ်​​လောက်​လုပ်​ပြီး​တော့ ကယ်​ရီ​ကေးချား ကာတွန်းအလုပ်​တစ်​ခုကို​ပြောင်းတယ်။ အဲ့ဒီ အလုပ်​က ဘုရင့်နောင်​မှာ ရှိတယ်။  အဲ့တော့လည်း လူကြပ်ကြပ် ဘတ်စ်ကားကို ထုံးစံအတိုင်း တွယ်စီးရတာပါပဲ။ ​ဒီ​နေ့အထိ​တော့ ကား​တွေ၊ ​ထော်​လာဂျီ​တွေ ​ရေးဖြစ်​​နေတယ်​။ အဓိကပြချင်​တာက အ​ခြေခံလူတန်းစား လက်​လုပ်​လက်​စား​တွေရဲ့​နေ့စဉ်​ဖြတ်​သန်းနေရတဲ့ ဘဝ​တွေ အခက်​အခဲ​တွေ တစိတ်​တပိုင်းမြင်​​စေချင်​လို့ပါ။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

၂၀၁ဝ က​နေ ၂၀၁၉ ကြားကာလ​တွေကို တိုးတက်​မူကြီးကြီးမားမား သိပ်​မ​တွေ့ရဘူး။ တိုးတက်​တယ်​ထင်​ရတဲ့အ​ကြောင်းအရာ​ တော်​​တော်​များများကလည်း အ​ခြေခံလူတန်းစား​တွေအတွက် ​မထိ​ရောက်​သလိုပါပဲ။ ကောင်းတာ​တွေက မိုဘိုင်ဖုန်း၊ အင်​တာနက်​ သုံးနိုင်​လာတာပဲ။ ဒါ​တောင်​ အဆိုးကတွဲပါလာတာ။ ကား​တွေ​တောင်​ တိုးစီး​နေတဲ့​နေရာ​တွေ ​ဒေသ​တွေရှိ​နေ​သေးတယ်​​။ ဟိုးတုန်းကတည်းက အရိုးစွဲ​နေတဲ့ စိတ်​ဓါတ်​ပျက်​ဆီးမှုတွေရှိ​နေ​သေးတယ်​။

ကြီးနိုင်​ငယ်​ညှင်း နိုင်​ရာကျက်​စား​နေတဲ့လူ​တွေလည်း ရှိ​နေ​သေးတယ်​။

ကိုယ်​ကပန်းချီဆရာလုပ်​​နေတာမို့ ကိုယ်​ကျွမ်းကျင်​ရာ ​ကိုအာရုံစိုက်​ရင်း ရိုးသားစွာ ဘဝ ကိုကုန်​ဆုံးချင်​ပါတယ်​ဗျာ။

၂၀၂၀ မေ ၁

Myo Pya

Why did you choose this painting?

This picture depicts female fashion in Yadanapon, Myanmar’s last royal dynasty. I mainly wanted to show that time. There are two women and one child. I always wanted to have a daughter, so I put a girl in the picture. I created this painting because the image of a woman, dressed in classical Burmese attire and smoking a cheroot, looks unique to me. I studied Myanmar culture as much as I could. I asked elders like my grandfather. Smoking is no longer fashionable for health reasons. In the past, though, smoking cheroots was part of our tradition. I’m also a smoker. I began ‘The Women’ series at the end of 2015. It has so many paintings that I forget how many I did.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

I started my career as an artist in the past decade. In 2010, I was working as a reporter for TODAY Media and was assigned to interview gallery owners about the art market in Myanmar. I became familiar with the art industry through that. I’m also a neighbour of the artist Co Thiee. He taught me how to paint. In 2011, I decided to give it a go. In these years, something had an impact on my thinking, though not directly. Since 2015, I’ve been sexually harassed. Right up until now, there’s still sexual harassment from time to time. You could say everyone takes part in it. That feeling contributed to some of my paintings. I wanted justice. I still want that. But I live in this society, so I can only express my feelings through art. As artists, we can only present. To have real change, people in our country need to have better education and attitudes, as well as the ability to judge right from wrong and be willing to stand up for what’s right. We also need laws to protect us. I tried to stand up. I’m still doing that. But there won’t be any change if I’m the only person who defends his rights.

27 April 2020

I

မြို့ပြ

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရေးတာလဲ။

မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နောက်ဆုံးနန်းဆက် ရတနာပုံခေတ်က အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုပုံစံပါ။ အဓိကကတော့ အဲ့ဒီခေတ်ကို ရေးတာ။ ဒီပုံထဲမှာ မိန်းမနှစ်ယောက်နဲ့ ကလေးတစ်ယောက်ပုံထည့်ထားပါတယ်။ ကျနော့်မှာ သမီးလေးတစ်ယောက်လိုချင်လို့ ကောင်မလေးပုံထည့်ထားတာပါ။ စဆွဲတုန်းက မြန်မာဆန်တဲ့အမျိုးသမီးတစ်ယောက်က ဆေးပေါလိပ်သောက်နေတဲ့ဟန်က ထူးခြားတယ်လို့ ယူဆလို့ ကျနော်ဆွဲဖြစ်တာဗျ။ မြန်မာမှုတွေကို လက်လှမ်းမှီသလောက် လေ့လာတယ်။ ကျနော့်အဖိုးလို လူကြီးတွေကို လိုက်မေးတယ်။ ခေတ်ပြောင်းလာလို့ ကျန်းမာရေးအရ ဆေးလိပ် မသောက်ကြတော့ဘူး။ ဒါပေမယ့် ဟိုးအရင်ခေတ်ကတော့ ကျနော်တို့ဆီမှာ ရိုးရာတစ်ခုလို ဆေးပေါလိပ်သောက်ကြတယ်။ နောက်ကျနော်ကိုယ်တိုင်လည်း ဆေးလိပ်သောက်တယ်။ ၂၀၁၅ ကုန်ခါနီးလောက်မှာ ဒီ Women စီးရီးကို ရေးဖြစ်တယ်။ women စီးရီးက ပန်းချီကားတော်တော်များလို့ ဘယ်နှစ်ကားလဲတောင် ကျနော်မမှတ်မိတော့ဘူး။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

ကျနော့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းကို ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ရပ်တည်ဖို့ ပြီးခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ်မှာ စတင်ခဲ့တာပေါ့။ ၂၀၁၀ မှာ တူဒေး မီဒီယာမှာ သတင်းထောက်လုပ်တော့ ကျနော်တို့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အနုပညာ‌ဈေးကွက်အကြောင်း ပန်းချီပြခန်းတွေကို အင်တာဗျူးခဲ့ရတယ်။ အဲ့တော့ အင်တာဗျူးပြီး ပန်းချီလောကအကြောင်း အကျွမ်းဝင်လာတယ်။ နောက် ပန်းချီဆရာကိုယ်သီးနဲ့ အိမ်နီးချင်းဖြစ်တော့ သူ့က ကျနော့်ကို ပန်းချီသင်ပေးခဲ့တယ်။ ၂၀၁၁ လောက်မှာ ပန်းချီရေးမယ်လို့ ဆုံးဖြတ်ပြီးရေးလာတာ။ ဒီကြားထဲမှာ ကျနော့်အပေါ်ကို တိုက်ရိုက်မဟုတ်ပေမယ့် ကျနော့်စိတ်အပေါ်ကို ရိုက်ခတ်ခဲ့တဲ့ အရာတစ်ခုရှိတယ်။ ၂၀၁၅ လောက်ကစပြီးတော့ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိပါးနှောင့်ယှက်မှုခံခဲ့ရတယ်။ အခုအချိန်ထိ တခါတလေ အနှောင့်ယှက်ခံနေရတုန်းပဲ။ အကုန်လုံးပါဝင်တယ်လို့ပဲပြောရမယ်။  အဲ့ခံစားချက်က ကျနော့်ရဲ့ တချို့ပန်းချီကားတွေမှာ သက်ရောက်တယ်။ တရားမျှတမှုရှိအောင် ကျနော်ကြိုးစားခဲ့တယ်။ အခုလည်း ကြိုးစားနေတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျနော်တို့က လူ့အဖွဲ့အစည်းနဲ့ နေထိုင်တာဆိုတော့ ကျနော့်ခံစားချက်တွေကို ပန်းချီကနေ ဖော်ပြတာလောက်ပဲလုပ်လို့ရတယ်။ အနုပညာသမားတွေအနေနဲ့ ကျနော်တို့က တင်ပြလို့ပဲရတယ်။ တစ်ကယ်ပြောင်းလဲသွားဖို့အတွက် ကျနော်တို့နိုင်ငံက လူတွေမှာ ကောင်းမွန်တဲ့ အသိစိတ်ဓာတ်၊ ပညာရေး၊ အမှားအမှန်ကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ပြီး မှန်တဲ့ဘက်က ရပ်တည်ရဲတဲ့ စိတ်ရှိရမယ်။ ကျနော်တို့ကို ကာကွယ်ပေးနိုင်မယ့် ဥပဒေရှိရမယ်။ ဒါတွေကို တွန်းကန်ဖို့ လုပ်ခဲ့ဖူးတယ်၊ အခုလည်း လုပ်နေတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျနော်တစ်ယောက်တည်း ကိုယ့်အခွင့်အရေးကိုယ် ကာကွယ်နေလို့ကတော့ ပြောင်းလဲမှာမဟုတ်ဘူး။

၂၀၂၀ ဧပြီ ၂၇

Thu Rein Myaing

Why did you create this painting?

This is a painting of Pazundaung Creek with Shwedagon Pagoda in the background. Close to Yangon it’s called Pazundaung Creek. But its higher section is called Nga Moe Yeik. I went along that section and painted about five pictures. I think the boats are fishing boats. They’re small motor boats. I took a photo in the afternoon. I took pictures of the creek in North Dagon, Tharkayta, and Thingangyun. I wanted to paint Pazundaung Creek and Shwedagon Pagoda in the evening. I mostly paint scenery. I rarely paint figures.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

I haven’t experienced any change in my life as an artist. I was once confronted by a teacher when I was 30. He asked what I wanted from art because I painted so much. I said I didn’t want anything. I live in a rural area, so I just want to be an ordinary painter who paints regularly. I don’t want to be famous in Myanmar or the world. But I want to make sure my paintings reach the standard of paintings done in Myanmar or the world. There aren’t any changes in my life. It’s quiet.

Has Myanmar changed in the past decade?

As the urban area is developing, there are taller buildings. But there aren’t any major changes. Pazundaung Creek is there as always. I go out every Sunday. I haven’t missed that for two and a half years. But because of Covid-19, I haven’t been out for three weeks.

27 April 2020

I

သူရိန်မြိုင်

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရေတာလဲ။

ပုံမှာဆွဲထားတာက ပုဇွန်တောင်ချောင်းနဲ့ သူ့နောက်ခံက ရွှေတိဂုံဘုရားပါ။ ပုဇွန်တောင်ချောင်းက ရန်ကုန်မြို့ထဲနီးလာရင် ပုဇွန်တောင်ချောင်းလို့ခေါ်ပြီး အဖျားရောက်သွားရင် ငမိုးရိပ်ချောင်းဆိုပြီး ခေါ်တယ်။ ငမိုးရိပ်ချောင်းဘက်ကို လိုက်လျှောက်ပြီးတော့ လေးငါး ခြောက်ပုံရေးဖြစ်တာဗျ။ လှေတွေက ငါးဖမ်းလှေတွေထင်ပါတယ်။ မော်တော်သေးသေးလေးတွေပေါ့။ နေ့ခင်းဘက်မှာ ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီးမှ ရေးတာ။ မြောက်ဒဂုံဘက်က ရိုက်တယ်။ သာကေတဘက်က ရိုက်တယ်။ နောက်ဟိုဘက် သင်္ကန်းကျွန်းဘက်ကလည်းရိုက်ဖြစ်တယ်။ ပုဇွန်တောင်ချောင်းနဲ့ ရွှေတိဂုံဘုရားရဲ့ ညနေခင်းကို ရေးချင်တာပါ။ ကျနော်က ရှုခင်းပဲများများရေးတာ။ လူပုံ သိပ်မရေးဘူး။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲမရှိပါဘူး။ ကျနော် အသက်သုံးဆယ်လောက်က ကျနော့်ဆရာတစ်ယောက်မေးဖူးတယ်။ မင်းပန်းချီ ဒီလောက်ရေးနေတာ ပန်းချီနဲ့ ပတ်သက်လို့ ဘာဖြစ်ချင်လဲတဲ့။ ကျနော်က ကျန်တာ ဘာမှ မဖြစ်ချင်ဘူး။ နယ်မှာပဲနေတာဖြစ်တဲ့အတွက် ရိုးရိုးပန်းချီဆရာ ပုံမှန်ရေးနေတဲ့ ပန်းချီဆရာပဲဖြစ်ချင်တယ်။ ကမ္ဘာလည်းမကျော်ချင်ဘူး၊ မြန်မာလည်းမကျော်ချင်ဘူး။ ဒါပေမယ့် ကိုယ့်လက်ရာအဆင့်အတန်းကိုတော့ ကမ္ဘာစံချိန်မှီအောင်၊ မြန်မာ့ စံချိန်မှီအောင် ကြိုးစားနေမယ်။ ကျနော့်ဘဝမှာ ဘာမှ အပြောင်းအလဲမရှိဘူးဗျ။ အေးအေးဆေးဆေးပဲ။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

မြို့ပြက ဖွံ့ဖြိုးလာတော့ တိုက်တွေတာတွေ ပိုမြင့်လာတာ အများကြီးရှိလာတယ်။ အများကြီးတော့ မပြောင်းလဲပါဘူး။ ပုဇွန်တောင်ချောင်းထဲတော့ ဒီလိုပါပဲ။ ကျနော်က တနင်္ဂ‌နွေနေ့တိုင်း outdoor ထွက်တယ်။ နှစ်နှစ်ခွဲလောက်ရှိပြီ တစ်ပတ်မှမပြတ်ဘူး။ အခု ကိုဗစ်ဖြစ်တာ သုံးပတ်လောက်ပြတ်သွားတယ်။

၂၀၂၀ ဧပြီ ၂၇

Than Naing

Why did you choose this painting?

I live in Yankin Township, Yangon. While walking near my home, I found this place in Mi Chaung Kan Quarter near Baut Htaw. I took a photo and created this painting. I don’t have a fixed style. If I want to paint, I do. In this painting, I used a palette knife. Then the colour comes out best. Sometimes I also use a brush when necessary. There are lots of huts like this in Myanmar. In Yangon, there are still huts in some areas. My paintings reveal my feelings about the essence of reality.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

As I paint full-time, my views keep changing. They change on a daily basis. My interpretation of nature has changed and I’ve begun to understand its beauty and depth. Mostly my paintings are realistic. I’ve held five one-man shows. I had my own gallery for two years. But I couldn’t live there. I painted at home and went to the gallery when I felt like it. So I closed it later.

Has Myanmar changed in the past decade?

There are many changes in Myanmar. Art is also changing. Much has changed in the internet age. As everyone is on the internet, lifestyles and philosophies have changed to a greater or lesser extent. But there’s a lack of discipline and lots of jealousy in our country.

24 April 2020

I

သန်းနိုင်

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရေးတာလဲ။

ကျနော်နေတာက ရန်ကင်းမြို့နယ်မှာပါ။ အိမ်နားမှာ လမ်းလျှောက်ရင်းနဲ့ ဘောက်ထော်နားက မိကျောင်းကန်ရပ်ကွက်ဆိုတာကို ရောက်သွားတယ်။ အဲ့ဒီမှာ မြင်တဲ့မြင်ကွင်းကို ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး ဓာတ်ပုံ အထောက်အထားကနေ ပန်းချီနည်းပညာနဲ့ပေါင်းစပ်ပြီး ဖန်တီးလိုက်တာပါ။ ကျနော်ကတော့ ဘယ်ဟာကိုမှ အစွဲမရှိပါဘူး။ စိတ်ထဲဆွဲချင်ရင် ဆွဲလိုက်တာပါပဲ။ ဒီကားမှာ ပန်းချီဆွဲတဲ့ဓား palette knife နဲ့ဆွဲထားတာပါ။ ဓားနဲ့ဆွဲတဲ့အခါမှာ ဆေးသားရဲ့အရသာက ကျနော့် စိတ်ကြိုက်ပေါ့။ စုတ်တံကို လိုအပ်ရင် အနည်းအကျဉ်း သုံးပါတယ်။ ဒီတဲပုတ်လေးတွေက မြန်မာပြည်မှာတော့ အများကြီးရှိတယ်။ ရန်ကုန်မြို့မှာလည်း အထိုက်အလျောက် တချို့နေရာတွေမှာ တဲပုပ်လေးတွေ ရှိပါသေးတယ်။ ဖန်တီးတဲ့အခါမှာ ကိုယ့်ရဲ့ ခံစားချက်နဲ့ သူ့ ဖြစ်တည်ချက်သဘောတရားတွေပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

ကျနော့်က အချိန်ပြည့်ပန်းချီပဲဆွဲတယ်ဆိုတော့ အမြင်တွေတော့ ပြောင်းပြောင်းသွားတယ်။ အမြင်တွေက နေ့စဉ်နဲ့အမျှ အမြဲတမ်းပြောင်းလဲပါတယ်။ သဘာဝကို ရှုမှတ်ချက်ပြောင်းသွားပြီး သဘာဝရဲ့ အလှ၊ နက်နဲမှု သဘောတရားတွေကို သဘောပေါက်လာတယ်။ကျနော်က အများအားဖြင့် realism ပိုင်းကိုပဲ အခြေခံတာများပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ အိုင်ဒီယာလေးနဲ့ ရှုထောင်တစ်ခုကနေ တင်ပြတာပေါ့။ one-man show ကိုငါးခါလောက်လုပ်ပြီးသွားပြီ။ ကိုယ်ပိုင်ပြခန်းတောင် နှစ်နှစ်လောက်ဖွင့်လိုက်သေးတယ်။ ကျနော်ကလည်း အဲ့ဒီမှာ သွားမနေနိုင်ဘူး။ အိမ်မှာပဲဆွဲတယ်။ သွားချင်တဲ့အခါမှ သွားဆိုတော့ နောက်ပိုင်း မဖွင့်ဖြစ်တော့ပါဘူး။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

မြန်မာနိုင်ငံက အများကြီးပြောင်းလဲပါတယ်၊ အနုပညာပြောင်းလဲမှုလည်းပါတယ်ပေါ့။ အင်တာနက်ခေတ်မှာ တော်တော်ပြောင်းလဲသွားတယ်။ လူတိုင်းက အင်တာနက်သုံးလာတော့ အားလုံးက နေထိုင်မှု ပုံစံ၊ အတွေးအခေါ်တွေက အနည်းနဲ့အများပြောင်းလဲပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျနော်တို့နိုင်ငံမှာ စည်းကမ်းနည်းတာ၊ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက်မနာလိုမှုတွေ အထိုက်အလျောက်ရှိသေးတယ်။

၂၀၂၀ ဧပြီ ၂၄

Thet Tun

Why did you create this painting?

Yenangyaung in Magway Region is my home town. I live in Yangon, but visit there every three months. I’m always going out to take photos. I mostly paint the landscape near my town. Here I painted the road you use to go from Yenangyaung to the villages. Far away, you can see a stream. The weather hasn’t changed much. It was hot when I was a child too. The town has extreme weather. It’s too cold in winter and too hot in summer. During winter, you can’t even take off your coat. During summer, you can barely wear anything. There aren’t many trees. We only have desert trees. Previously there were oil fields. Now there’s less oil.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

I’ve painted since I was young. I went to art summer school when I was in grade 4 or 5. But I stopped painting when I passed the matriculation exam. In 2013, I retired from my job as an accountant and started painting. In 2015, I began doing it professionally. In 2018, I did a show together with a friend. He uses oil and I use watercolour. I participate in exhibitions four or five times a year. Now I own a small plantation. I paint while working on that business. In Myanmar, you can’t make a living through art alone.

16 April 2020

I

သက်ထွန်း

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရေးတာလဲ။

ကျနော့်ရဲ့ ဇာတိက မကွေးတိုင်းက ရေနံချောင်းမြို့ပါ။ ရန်ကုန်မှာနေပေမယ့် ရေနံချောင်းကို သုံးလတစ်ခေါက်လောက် ပြန်တယ်။ ရေနံချောင်းမှာ ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး အပြင်ထွက် လျှောက်သွားနေဖြစ်တယ်။ များသောအားဖြင့် မြို့ဘေးက ပတ်ဝန်းကျင်ကိုပဲ ရေးဖြစ်တာများတယ်။ ဒီကားမှာ ရေနံချောင်းမြို့ကနေ ရွာတွေဘက်ကို သွားတဲ့လမ်းကို ရေးထားတာ။ တောင်ကုန်းလေးတွေနဲ့ ဟိုးအဝေးမှာ ချောင်းတစ်သွယ်ကို လှမ်းမြင်နေရတယ်။ ရာသီဥတုက သိပ်မပြောင်းလဲဘူး။ ငယ်ငယ်တုန်းကလည်း ရာသီဥတုက ပူတာပဲ။ ဒီမြို့မှာ ရာသီဥတုကြမ်းတယ်။ ဆောင်းတွင်းဆိုအရမ်းအေးတယ်။ နွေဆို အရမ်းပူတယ်။ ဆောင်းတွင်းကျ အနွေးထည်မချွတ်ရအောင်ကို အေးတယ်။ နွေကျတော့လည်း ဘာမှဝတ်မရအောင်ကို ပူတယ်။ သစ်ပင်တွေလည်း သိပ်မရှိဘူး။ သူက ကန္တရ အပင်ပဲပေါက်တာ။ အရင်တုန်းက ရေနံထွက်တဲ့နေရာတွေ။ အခုတော့ နည်းသွားပါပြီ။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

လေးတန်းငါးတန်းထဲက နွေရာသီပန်းချီသင်တန်းကို တက်ရင်းနဲ့ငယ်ငယ်ကတည်းက ပန်းချီရေးတယ်။ ဒါပေမယ့် ဆယ်တန်းအောင်ကတည်းက မရေးဖြစ်တော့ဘူး။ စာရင်းကိုင်အဖြစ်နဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အလုပ်ကို ၂၀၁၃ လောက်မှာ နားပြီးတော့ ပန်းချီကို စရေးတာ။ ၂၀၁၅ လောက်မှ ပရော်ဖက်ရှင်လောကထဲကို စဝင်တာ။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်ကျမှ သူငယ်ချင်းတစ်ယောက်နဲ့ ပန်းချီပြပွဲတစ်ခုလုပ်တယ်။ သူက ဆီဆေးရေးတယ်။ အကိုက ရေဆေးရေးတယ်။ တစ်နှစ်ကို လေးငါးကြိမ်လောက် တခြားသူတွေနဲ့အတူ ဝင်ပြဖြစ်တယ်။ အခုကျတော့ နယ်ဘက်မှာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းလေးတစ်ခု လုပ်နေတယ်။ အဲ့ဒါလေး လုပ်ရင်းနဲ့ ပန်းချီဆွဲတာပေါ့။ ဗမာပြည်မှာ ပန်းချီတစ်ခုတည်းနဲ့ ရပ်တည်ဖို့ မလွယ်သေးဘူးလေ။

၂၀၂၀ ဧပြီ ၁၆

Tamalar

Why did you choose this painting?

I named this painting ‘Welcome to Karen State’. Both the exhibition and the painting have the same title. Most of us visit Shan State or upper parts of Myanmar. As I look across the entire country for landscapes to paint, I find Karen State is different. I’m an ethnic Karen, but I first visited Karen State only when I was 36 years old. In our country, people mostly paint the hills in Shan State or the landscapes in Anya (Upper Myanmar). In my opinion, the mountains in Karen State are unique. They’re like haystacks in an empty field – pointy and long. In this painting, I used matching colours from a colour range. Previously, I didn’t dare use such colours. As I painted more, I learned that I could use unnatural colours too. I like Japanese artists and their style and philosophy when using colour. So eventually I learned how to express my artistic freedom.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

These landscape paintings brought me some financial success. But I painted them for almost a decade. So I started another series entitled ‘Treeveller’ by combining tree and traveller. In the past decade, I tried abstract painting and started the Treeveller series. I felt happy and elated working on it. I also had many troubles and challenges, though. But I’m satisfied with this series.

Has Myanmar changed in the past decade?

The weather is different in 2020 from 2013. Some mountains I saw are no longer there. I know because I took photos whenever I visited. They probably demolished them for cement, lime and rock. So it’s become hotter. It’s not as beautiful as it was. I couldn’t say who did that. But I don’t want it to happen. Now I witness these issues myself, I’ve learned to love the environment. During my childhood, it was so cold in Insein in winter. We had to gather round the fire. Now there’s no cold anymore. So I want trees, mountains and forests to be preserved.

1 April 2020

I

တာမလာ

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရေးတာလဲ။

ဒီကားလေးကို နာမည်ပေးတာက Welcome to Karen State ဆိုပြီးပေးတာ။ ပွဲနာမည်ရော၊ ကားတွေကိုရော ဒီနာမည်ပေးထားတယ်။ ကျနော်တို့က ရောက်ဖူးတာ ရှမ်းပြည်လိုမျိုး မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းပဲ ရောက်ဖူးကြတယ်။ တစ်နိုင်ငံလုံးမှာ ရှုခင်းရေးဖို့လိုက်ရှာတော့ ကရင်ပြည်နယ်ရောက်တော့ ထူးခြားတယ်။ ကျနော်က ကရင်ဆိုပေမယ့် အသက် ၃၆ လောက်မှ ကရင်ပြည်နယ်ကို ရောက်ဖူးတာ။ ကျနော်တို့နိုင်ငံမှာ ရေးနေကြတာက ရှမ်းပြည်က ကုန်းတွေ၊ အညာဒေသက ရှုခင်းတွေလောက်ပဲ ရေးကြတယ်။ ကျနော့် အမြင်မှာ ကရင်ပြည်နယ်က တောင်တွေက ထူးခြားတယ်လို့ ထင်တယ်။ လယ်ကွင်းပြင်မှာ ကောက်ရိုးပုံတွေ ပုံထားသလို တောင်ကြီးတွေက ချွန်ပြီး ထောင်တက်သွားကြတယ်။ ဒီပန်းချီကားမှာ ကာလာစဥ်နဲ့လိုက်အောင်ဆိုပြီး အရောင်တွေကို သုံးလိုက်တာပါ။ ကျနော်တို့ အရင်တုန်းကတော့ မသုံးရဲဘူး။ ရေးပါများတော့ သဘာဝမကျတဲ့ အရောင်တွေလည်းသုံးလို့ရပါလား သိလာတယ်။ ကျနော်က ဂျပန်ပန်းချီဆရာတွေနဲ့ သူတို့ရဲ့ ရေးနည်းရေးဟန်၊ အရောင်အယူအဆတွေကို ကြိုက်တော့ ငါတို့လည်း လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိတာပဲသိလာတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

ဒီ ရှုခင်းပုံတွေကလည်း ငွေရေးကြေးရေးအရ အနည်းအကျဥ်းအောင်မြင်တယ်ပြောရမှာပေါ့။ ဒါပေမယ့် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခု သွားထားပြီးပြီ။ နောက် Welcome to Karen State ပြီးတော့ နောက်စီးရီးတစ်ခုလုပ်သေးတယ်။ Treeveller ဆိုပြီး tree နဲ့ traveller ကိုပေါင်းထားတာ။ ဒီဆယ်နှစ်အတွင်းမှာ Treeveller လည်း လုပ် abstract ပန်းချီတွေလည်း စမ်းသပ်လာတယ်။ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်းမှာ ဒါကို လုပ်ရတာလည်း ပျော်ရ၊ ကြည်နူးပီတိဖြစ်ရတာလည်း ရှိသလို ဒုက္ခအခက်အခဲတွေ ကြုံရတာတွေလည်း အများကြီးပေါ့။ ဒီစီးရီးကိုတော့ ကျနော်ကျေနပ်ပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

၂၀၁၃ ကနေ ၂၀၂၀ အထိ ရာသီဥတုက မတူတော့ဘူး။ ကျနော်တို့တွေ့တဲ့ တချို့တောင်တွေက မရှိတော့ဘူး။ သွားတိုင်း ဓာတ်ပုံနဲ့ မှတ်တမ်းတင်လို့သာ သိရတာ။ ဘိလပ်မြေတွေ၊ ထုံးတွေ၊ ကျောက်တွေ အတွက် ဖြိုကြတာထင်ပါတယ်။ အဲ့တော့ ပိုပူလာတယ်။ ထင်သလောက် မလှတော့ဘူးပေါ့။ ဘယ်သူလုပ်လဲတော့ အတိအကျတော့ မပြောနိုင်ဘူး။ ဒါပေမယ့် အဲ့ဒါတွေကို မဖြစ်စေချင်ဘူး။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ပြဿနာကို ကိုယ်တိုင်ကြုံတွေ့ရတော့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ချစ်တတ်လာတယ်။ ကျနော်နေတဲ့ အင်းစိန်မှာဆို ငယ်ငယ်တုန်းက ဆောင်းရာသီဆို အေးစိမ့်ပြီး မီးတွေ လှုံရတဲ့ အဆင့်ပေါ့။ အခုအဲ့ဒါတွေ မရှိတော့ဘူး။ အဲ့ဒါကြောင့် သစ်ပင်တွေ တောတောင်တွေကို ထိန်းသိမ်းစေချင်တယ်။

၂၀၂၀ ဧပြီ ၁

Nyo Win Maung

Why did you create this painting?

I based this painting on a mental image of a monastery at the outskirts of a village. There’s also a plantation. By passing through the plantation, we reach the monastery. I emphasized the composition and strong colours. I also wanted to describe the Burmese monastic tradition from a Burmese perspective. I started using this technique in 2013. I’ve used it for bullock carts in Mingun, Sagaing Region and U Bein Bridge in Mandalay Region. Before I painted simple pictures. But people told me they didn’t have texture. So I looked around and found this technique.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

In the past, artists didn’t like to be asked about their paintings. They’d say, I painted it because I felt like it. In 2000, I worked as a coordinator for a foreign group that came to meet with Burmese artists. We arranged events and workshops. We discovered that for Burmese artists there was no real difference between concept and presentation. I learned that concept is important. I started to understand that both concept and presentation have to be strong. We had a big debate. Within 10 years, people started to accept that concept is central and based their paintings on that. So our paintings look more contemporary. Now we have statements for paintings, and we have to read the statements before looking at the paintings. I think this is a change that’s taken place in our time.

16 April 2020

I

ညိုဝင်းမောင်

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရေးတာလဲ။

ရွာအစွန်မှာရှိတဲ့ တောဘုန်းကြီးကျောင်းကို စိတ်ကူးအခြေခံပြီး စွဲလိုက်တာပါ။ ဘေးမှာ ရွာအပြင်ဘက်က စိုက်ခင်းလေးရှိတယ်။ ရွာအစွန်က စိုက်ခင်းလေးတွေကိုဖြတ်တော့ ဘုန်းကြီးကျောင်းရောက်တယ်။ ဒီရှုခင်းလေးကို အဓိက composition အထားအသိုနဲ့ အရောင်ကိုပဲ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းအောင် ရေးထားတာ။ ဗမာ့ငွေ့လည်းပါအောင်လို့ဆိုပြီး ဗမာ့ရိုးရာနဲ့ပတ်သက်တဲ့ ဘုန်းကြီးကျောင်းပုံလေးရေးချင်တယ်။ နောက် အရောင် ခပ်ပူပူ ပြင်းပြင်းလေး ရေးချင်လို့။ ၂၀၁၃ မှာ အဲ့ဒါမျိုးလေးတွေကို စတိုင်တစ်ခုအနေနဲ့ ရေးလာတာပါ။  စစ်ကိုင်းဘက်က မင်းကွန်းကိုသွားတော့ လှည်းတွေနဲ့ မန္တလေးက ဦးပိန်တံတားကိုလည်း ဒီပုံစံအတိုင်း ရေးထားတာရှိတယ်။ အရင်တုန်းက ရှင်းရှင်းတွေပဲရေးတော့ သူများတွေက ပြောတယ်။ ကျနော့် ပန်းချီကားက texture မရှိဘူးတဲ့။ အဲ့လိုပြောတော့  ရှာရင်းနဲ့ ဒီနည်းကိုတွေ့တာ။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

ဟိုအရင်တုန်းကဆိုရင် ပန်းချီဆရာတွေက ဘာရေးတာလဲ မေးရင်မကြိုက်ကြဘူး။ ကိုယ့်ဘာသာရေးချင်လို့ ရေးတယ်လို့ ပြောတတ်ကြတယ်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်လောက်မှာ နိုင်ငံခြားက အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကနေ ဗမာပန်းချီဆရာတွေနဲ့ ပေါင်းပြီးလုပ်တော့ ကျနော်က coordinator လုပ်ရတယ်။ ပွဲတွေ၊ ဆွေးနွေးပွဲတွေ စီစဥ်ပေးရတယ်။ အဲ့လို ဆွေးနွေးပွဲ တွေလုပ်တော့ ဘာသွားတွေ့လဲဆိုတော့ concept နဲ့ တင်ပြပုံ ကို ဗမာပန်းချီဆရာတွေက မခွဲခြားဘူး။ အဲ့မှာ သိလိုက်တာက concept က အရေးကြီးတယ်။ concept ရော၊ တင်ပြပုံရော အားကောင်းရမယ်လို့ စပြီး ပြောင်းလဲလာတယ်။ အဲ့ထဲမှာ တော်တော်ပြောယူရတယ်။ ဆယ်နှစ်အတွင်း လူတွေက concept ဆိုတာ အဓိကဆိုတာ သိပြီး ပန်းချီကားတော်တော်များများကို concept တွေနဲ့ ရေးလာတာ တွေ့တယ်။ concept တွေပါလာတော့ contemporary ပိုဆန်လာတာပေါ့။ အခုဆိုရင် ပန်းချီကားရှင်းလင်းချက်တွေပါတယ်။ အခုပန်းချီကားတောင်မမြင်ရသေးဘူး ရှင်းလင်းချက်ကို အရင်ဖတ်နေရတယ်။ ဒီခေတ်မှာ ပြောင်းလဲတာ တစ်ခုအနေနဲ့ တွေ့ရတယ်။

၂၀၂၀ ဧပြီ ၁၆

Than Kyaw Htay

Why did you create this painting?

I often go to Shan State to paint. This place is called Shwe Indein. You get there by taking a boat from Inle. As we went through the old pagodas and ruins, I came across this scene of the morning sun spread across the landscape. So I painted it. Now I hear they’re repairing the old pagodas with donor money. There are fewer old pagodas.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

I changed my style in 2014. I no longer want to rely on nature. Previously, I painted natural landscapes. In 2014 I started to rely on my feelings more than scenery.

Has Myanmar changed in the past decade?

I don’t like it so much. There haven’t been many changes under the NLD government. In terms of freedom of expression, artists still aren’t always free. A few days ago, a group of artists was charged with insulting religion. Last year, Htein Lin was criticized for his ‘Htamein’ project (htamein is a skirt-like cloth worn by women, believed to bring bad luck when worn by men). A Buddha painting in an exhibition at the American Embassy was also criticized. As I see it, this decade is not so different. I’m a Rakhine artist born and educated in Yangon. I’ve seen some change in Yangon. But despite the attempts at democratic reform, I don’t feel there’s been significant change.

6 April 2020

I

သန်းကျော်ဌေး

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရေးတာလဲ။

ပန်းချီဆွဲဖို့ ရှမ်းပြည်ကို ခဏခဏရောက်တယ်။ ဒီနေရာကို ရွှေအင်းတိမ်လို့ ခေါ်တယ်။ အင်းလေးက လှေကလေးနဲ့သွားရတယ်။ အင်းတိမ်က ဘုရားအဟောင်းတွေ အပြိုတွေကြား လျှောက်သွားရင်း မနက်ခင်းနေရောင်လေး ဖြာကျနေတာ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတယ်ဆိုပြီး ဆွဲလိုက်တာပါ။ အခုက အလှူရှင်တွေပေါ်တော့ ဘုရားတွေကို အသစ်ပြန်ပြင်နေတယ်ကြားတယ်။ အဟောင်းတွေ နည်းလာတာပေါ့။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

ပုဂ္ဂလိက အတွေ့အကြုံဆိုရင် ၂၀၁၄ မှာ အရင်ရေးတဲ့ ပုံစံကနေ ပြောင်းသွားတယ်။ သဘာဝကို အားမပြုတော့တဲ့ပုံစံမျိုးဖြစ်သွားတယ်။ အရင်တုန်းကတော့ အပြင်မှာရှိတဲ့ ရှုခင်းတွေကို မှီငြိမ်းပြီးဆွဲတာပေါ့။ ၂၀၁၄ မှာကျတော့ အပြင်ရှုခင်းထက် ကျနော့် စိတ်ခံစားမှုကိုပဲ ပိုရေးဖြစ်တယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

သိပ်တော့ အားမရဘူး။ NLD အစိုးရလက်ထက်မှာ သိပ်မထူးပါဘူး။ freedom of expression မှာ ပန်းချီဆရာတွေအနေနဲ့ တစ်ခါတစ်လေမှာ သိပ်တော့ မလွတ်လပ်ဘူး။ ပြီးခဲ့တဲ့ရက်ပိုင်းက ပန်းချီရေးတဲ့ လူတွေ သာသနာညိုးနွမ်းမှုနဲ့ တရားစွဲခံရတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်က ကိုထိန်လင်းရဲ့ ထမိန်ပရောဂျက်ကို ဝေဖန်သံကြားရတယ်။ အမေရိကန်သံရုံးက လုပ်တဲ့ ပြပွဲတစ်ခုမှာ ဘုရားပုံ ပန်းချီဆွဲတာကို ဝေဖန်ကြတယ်။ ကျနော်မြင်တာ ဒီဆယ်နှစ်က မထူးပါဘူး။ ကျနော်က ရခိုင်ပန်းချီဆရာ ရန်ကုန်မှာပဲမွေးတယ်၊ ကျောင်းတက်တယ်။ ရန်ကုန်မှာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတွေကို တွေ့တယ်။ ဒါပေမယ့် democratic reform လုပ်တယ်ဆိုပေမယ့် အသိသာကြီး ပြောင်းလဲသွားတယ်လို့ မခံစားရဘူး။

၂၀၂၀ ဧပြီ ၆

Nan Da

Why did you choose this painting?

This painting is from my first solo show at Lokanat Gallery in 2015. When I visited Monywa, I took a photo of a child because I liked his look. I usually paint portraits, and I was intrigued by this child. When I’m travelling, I take photos of people who interest me. Once I’ve returned home, I create a painting based on the photo but adding in my own creativity. I choose them because I like their character or emotion in the moment when I’m watching them. I like the way this child looks at you.

Has life for you as a painter changed in the past decade?

We didn’t know a lot before 2010. We just knew what our teachers and seniors told us. We had no experience of international art. And we didn’t know what they were doing. There was no internet and we had no books to read. This was because of the political system. After 2015, the internet became widely accessible. The political system also changed somewhat. So now we can reevaluate ourselves. Every artist has their own preference. That hasn’t changed. But I think the way we approach our preference and express ourselves has altered. Now we know how to present something to make it clear. But in my view Myanmar art is not yet open and free. It’s still taking time to become free.

Has Myanmar changed in the past decade?

As the previous government was a dictatorship, education was way below standard. We suffered from that. We were taught in a constrained education system and had no habit of thinking freely. Since our training didn’t teach us to think from different perspectives, it became an obstacle to creative expression. We had to work hard to break away from the old philosophy rooted in us because we were brought up during that period. If the education system changes, it will be very good for future generations. For them, the Myanmar art scene will be open and improved.

6 April 2020

I

နန္ဒ

ဒီပန်းချီကားကို ဘာလို့ ရွေးတာလဲ။

ဒီပန်းချီကားက လောကနတ် ပန်းချီပြခန်းမှာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်က ပြခဲ့တဲ့ ကျနော့်ရဲ့ ပထမဆုံး solo show ထဲက တစ်ခုပါ။ မုံရွာဘက်ကို ရောက်တုန်းက လမ်းမှာတွေ့ခဲ့တဲ့ ကလေးတစ်ယောက်ကို သဘောကျလို့ ဓာတ်ပုံရိုက်လာတယ်။ ကျနော်က လူပုံအဆွဲများတော့ ဒီကလေးရဲ့ ကြည့်နေတဲ့ ပုံစံလေးကို သဘောကျသွားတယ်။ ခရီးသွားတဲ့အခါ သဘောကျတဲ့ ပုံစံလေးတွေ တွေ့ရင် ကင်မရာနဲ့ ရိုက်ခဲ့လိုက်တယ်။ ခရီးကပြန်ရောက်ရင် ဓာတ်ပုံကို အခြေခံပြီး ကိုယ့်ဘာသာ လိုတိုးပိုလျှော့ ပြန်ဆွဲဖြစ်တာများတယ်။ များသောအားဖြင့် ကျနော်မြင်လိုက်တဲ့အခါမှာ ဖြစ်နေတဲ့ သူတို့ရဲ့ ကာရိုက်တာ၊ သူတို့ရဲ့ စိတ်ခံစားမှုတွေကို ကြိုက်လို့ ရေးဖြစ်တာပါ။ ဒီကလေးရဲ့ လှမ်းကြည့်နေတဲ့ပုံကို ကြိုက်လို့ ရေးဖြစ်တာပါ။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိလား။

၂၀၁၀ ဝန်းကျင်က ကျနော်တို့လည်း ဘာမှ သိပ်မသိသေးဘူး။ ဆရာတွေ ပြောဖူးတာတွေ၊ ကိုယ့်ရှေ့က လူတွေ ပြောဖူးတာလောက်ပဲ သိတယ်။ ကိုယ်ကိုယ်တိုင်က နိုင်ငံတကာပန်းချီနဲ့ ပတ်သက်လို့ အတွေ့အကြုံမရှိဘူး။ သူတို့ဆီမှာ ဘာတွေလုပ်နေတယ်ဆိုတာကို သိပ်မသိဘူးပေါ့။ အင်တာနက်မရှိဘူး၊ ဖတ်စရာ စာအုပ် သိပ်မရှိဘူး။ နိုင်ငံရေး စနစ်ကြောင့်လည်း ပါတာပေါ့။  နောက်ပိုင်း ၂၀၁၅ ပတ်ဝန်းကျင်လောက်ရောက်မှ အင်တာနက်တွေ အဆင်ပြေလာပြီ။ နိုင်ငံရေးစနစ်ကလည်း နည်းနည်းလေးပြောင်းလာပြီပေါ့။ ပွင့်လင်းလာတော့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်လည်း သုံးသပ်ဖို့ အချိန်ရတာပေါ့။ ကိုယ့်မှာရှိပြီးသား ပင်ကိုယ် အကြိုက်တစ်ခု ပန်းချီဆရာတိုင်းမှာ ရှိကြတယ်။ အဲ့ဒါကတော့ မပြောင်းဘူး။ ဒါပေမယ့် အဲ့ဒီအကြိုက်ကို ဘယ်လိုချဥ်းကပ်မလဲ၊ ကိုယ့်မှာရှိနေတဲ့ ခံစားမှုတစ်ခုကို ဘယ်လိုဖော်ထုတ်မလဲ ဆိုတဲ့ ပုံစံကတော့ ပြောင်းလာတယ်လို့ စဥ်းစားမိတယ်။ ဘယ်လိုတင်ပြရင် လွယ်ကူရှင်းလင်းမလဲဆိုတာကိုတော့ သိလာတာပေါ့။ ဒါပေမယ့် ကျနော့်အမြင်ကတော့ ၂၀၂၀ အထိ မြန်မာ့ပန်းချီက လွတ်လပ်ပွင့်လင်းမှုမရှိသေးဘူးဗျ။ လွတ်လပ်ဖို့ အားယူနေတုန်းပဲ ရှိတာပေါ့။

ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အပြောင်းအလဲတွေရှိတယ်ထင်လား။

အရင်က ရှိခဲ့တဲ့ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံက အာဏာရှင်စနစ်နဲ့ အုပ်ချုပ်ခဲ့တာဆိုတော့ ပညာရေးက လုံးဝအဆင့်အတန်းမမှီခဲ့တာ။ အဲ့ဒါတွေရဲ့ ရိုက်ခတ်မှုကို ကျနော်တို့လည်း ခံရတာပဲ။ မလွတ်လပ်တဲ့ ပညာရေးစနစ်အောက်မှာနေခဲ့ရတော့ လွတ်လွတ်လပ်လပ်တွေးခေါ်တတ်တဲ့အကျင့်တွေ ကျနော်တို့မှာ မရှိတော့ဘူး။ အကြောင်းအရာတစ်ခုခုကို တခြားနည်းလမ်းနဲ့ လှည့်တွေးဖို့ ဖြန့်ပြီးတွေးဖို့တွေက ကျနော်တို့ သင်ခဲ့ရတဲ့ ပညာရေးမှာ မပါခဲ့တော့ အနုပညာဖန်တီးမှုအပိုင်းမှာ ဒါတွေက အနှောင့်အယှက်ဖြစ်တာပေါ့။ ကျနော်တို့လည်း ဒီကာလမှာ လူလားမြောက်လာတာဆိုတော့ တချို့နေရာတွေမှာ ဖန်တီးမှုအပိုင်းက အရိုးဆွဲလာတဲ့ အတွေးအခေါ်ပိုင်းတွေကို မနည်းဖောက်ထွက်လာရတယ်။ ပညာရေးမှာပြောင်းသွားတဲ့အခါ နောင်လာမယ့် မျိုးဆက်တွေအတွက် အရမ်းကောင်းသွားမှာပါ။ ကျနော်တို့ ခေတ်ပြီးနောက်ပိုင်း မျိုးဆက်တွေအတွက် မြန်မာပန်းချီလောကဆိုတာ ပွင့်လင်းပြီး တိုးတက်နေမှာပါ။

၂၀၂၀ ဧပြီ ၆